SGK Kết nối tri thức · Bài 1–2

Đơn điệu, cực trị, GTLN–GTNN

Kéo một điểm, thấy ngay đồ thị đi lên hay đi xuống.

Kiwi: Dạng này hay có trong Phần II. Mình đi cùng bạn khoảng 12 phút.

Trong đề thi

Phần II, câu hàm số, tối đa 1 điểm. Có trong đề chính thức 2025 và 2026.

Bạn sẽ làm được

  • Đọc dấu của f′ để biết hàm đi lên hay đi xuống.
  • Tách điểm cực trị với giá trị cực trị.
  • Tìm giá trị lớn nhất, nhỏ nhất trên đoạn, không quên đầu mút.
  1. Đoán
  2. Khám phá
  3. Vì sao
  4. Luyện
  5. Tổng kết

Báo lỗi nội dung

Trước khi học, xem Kiwi nhận ra một đề dạng này thế nào: dấu hiệu, khuôn, hướng đi. Đáp số để cuối.

Kiwi nhận dạng đề

Đơn điệu, cực trị, GTLN–GTNN của hàm bậc ba

Cho hàm số f(x) = x³ − 6x² + 9x + 1.

a) f′(x) = 3x² − 12x + 9.

b) f nghịch biến trên khoảng (1; 3).

c) Giá trị cực tiểu của f bằng 3.

d) Giá trị lớn nhất của f trên đoạn [0; 5] bằng 5.

  1. Đề thuộc dạng nào?

    Vị trí của đề trên bản đồ dạng.

    1. Đạo hàm và đồ thị hàm số
    2. Đơn điệu và cực trị
    3. Hàm bậc ba cho bằng công thức

    Đề cho công thức một hàm bậc ba; hỏi đạo hàm, khoảng đồng biến, nghịch biến, cực trị, giá trị lớn nhất hay nhỏ nhất trên một đoạn.

    • Phần II · Đúng/Sai · tối đa 1 điểm
    • Có trong 4/4 kỳ thi của Bộ (2025–2026)
    • 5/6 đề thi thử của Sở
    Xem dạng này trên bản đồ

    Đạo hàm và đồ thị hàm số

    Mở bản đồ dạng Toán 12
  2. Vì sao là dạng này?

    Dấu hiệu trong chữ đề cho biết dạng.

    Dấu hiệu trong đề

    • “f(x) = x³” · Hàm bậc ba cho bằng công thứcdấu hiệu chính

      Hàm số là đa thức có số mũ lớn nhất của x là ba, nên đạo hàm là bậc hai và hàm có tối đa hai điểm cực trị.

    • “f′(x) = 3x² − 12” · Đạo hàm là biểu thức bậc haidấu hiệu chính

      Đạo hàm của hàm bậc ba là bậc hai. Giải đạo hàm bằng không là giải phương trình bậc hai, có tối đa hai nghiệm.

    • “f′(x) =” · Đạo hàm của hàm số

      Đạo hàm là công cụ chính của dạng. Nghiệm của đạo hàm là ứng viên cực trị.

    • “nghịch biến” · Hỏi đồng biến, nghịch biến

      Hàm đồng biến khi đạo hàm dương, nghịch biến khi đạo hàm âm. Đề hỏi dấu của đạo hàm trên từng khoảng.

    • “cực tiểu” · Hỏi cực đại, cực tiểu

      Cực đại, cực tiểu nằm ở chỗ đạo hàm đổi dấu. Phải tìm nghiệm của đạo hàm rồi xét dấu.

    • “Giá trị lớn nhất” · Giá trị lớn nhất, nhỏ nhất của hàm số

      Giá trị lớn nhất, nhỏ nhất của hàm trên một đoạn phải so các giá trị tại điểm cực trị trong đoạn và tại hai đầu mút.

    • “trên đoạn” · Đoạn đang xét

      Đoạn có hai đầu mút. Ngoài điểm cực trị, hai đầu mút cũng là ứng viên của giá trị lớn nhất, nhỏ nhất.

    Vì sao không phải dạng dễ nhầm

    • Không phải: Đọc bảng biến thiên, đồ thị, tương giao

      Đề đọc đồ thị cho hình hoặc bảng biến thiên, không cho công thức. Đề bậc ba của dạng này cho công thức và bắt tự tính đạo hàm.

    • Không phải: Quy tắc tính đạo hàm, tiếp tuyến

      Bài quy tắc đạo hàm chỉ hỏi tính đạo hàm hay tiếp tuyến. Dạng này dùng đạo hàm để xét chiều biến thiên, cực trị, giá trị lớn nhất của hàm bậc ba.

    • Không phải: Hàm phân thức, tiệm cận

      Hàm phân thức có biến ở mẫu và có tiệm cận. Hàm bậc ba là đa thức, không có tiệm cận, xác định trên mọi số thực.

    • Không phải: Tối ưu lợi nhuận, chi phí thực tế

      Bài tối ưu thực tế phải tự lập hàm từ lời văn như lợi nhuận bằng doanh thu trừ chi phí. Đề bậc ba của dạng này cho sẵn hàm số.

  3. Đưa đề về khuôn chuẩn

    Đặt tên, rồi điền từng dữ kiện vào khuôn.

    Hàm bậc ba và bảng xét dấu của đạo hàm

    Viết hàm thành dạng ax³ + bx² + cx + d, ghi đoạn đang xét nếu đề cho. Đạo hàm, nghiệm, bảng xét dấu đều tính từ công thức này.

    Đặt tên

    x
    biến của hàm số
    f(x)
    hàm số của đề (đề có thể gọi là y hoặc g)
    f′(x)
    đạo hàm của hàm số
    α, β
    hai đầu mút của đoạn đang xét

    Điền dữ kiện vào khuôn

    • f(x)= x³ − 6x² + 9x + 1hàm số của đề
    • [α; β]= [0; 5]đoạn đang xét

    α · β: đọc ngay trong ô [α; β].

    Dữ kiện trong đề

    số trong ý cần chấm: tự tính rồi so

  4. Hướng đi

    Các bước chung của dạng. Chưa tính số.

    Các bước chung của dạng, áp vào đề này.

      Bước đầu tiên là gì?

    1. Làm từng bước

      Mở sau phần “Hướng đi”.

    2. Đáp số và kiểm tra

      Đáp số để cuối. Đi hết các bước trước đã.

    Ví dụ

    Ví dụ của dạng này từ kho, mỗi câu có lời giải 2 cách. AI soạn, Kiwi kiểm tra bằng 2 cách.

    Mở cả 1.200 ví dụ của dạng trong Kho

    Đọc thêm: đơn điệu, cực trị, giá trị lớn nhất và nhỏ nhất

    Đạo hàm và chiều biến thiên. Nếu f′(x) dương trên một khoảng thì f đồng biến trên khoảng đó; nếu f′(x) âm thì f nghịch biến. Với hàm bậc ba, f′ là hàm bậc hai, nên chỉ cần tìm nghiệm của f′ rồi xét dấu giữa các nghiệm. Trong bài, f′(x) = 3x² − 12x, nghiệm là x = 0 và x = 4.

    Cực trị. Khi đi qua một nghiệm của f′, nếu f′ đổi dấu từ dương sang âm thì f đạt cực đại tại đó; từ âm sang dương thì f đạt cực tiểu. Điểm cực trị là giá trị của x, còn giá trị cực trị là f tại điểm đó: trong bài, điểm cực tiểu là x = 4, giá trị cực tiểu là −30.

    Giá trị lớn nhất, nhỏ nhất trên đoạn. Hàm liên tục trên một đoạn luôn có giá trị lớn nhất và nhỏ nhất. Cách tìm: tính f tại hai đầu mút và tại các nghiệm của f′ nằm trong đoạn, rồi so các số đó. Giá trị cực đại chỉ là "cao nhất ở gần đó", có thể nhỏ hơn giá trị ở đầu mút, như f(7) = 51 trong bài.

    Nghiệm kép. Nếu f′ có nghiệm kép thì f′ không đổi dấu khi đi qua nghiệm đó, nên hàm không có cực trị tại đó. Hàm bậc ba khi đó đồng biến hoặc nghịch biến trên cả trục số.

    Giải đề của bạn
    Dành cho thầy cô

    Yêu cầu cần đạt của bài (Chương trình GDPT 2018 môn Toán):

    • T12.DH.YC1 Nhận biết hàm số đồng biến, nghịch biến trên một khoảng qua dấu của đạo hàm cấp một
    • T12.DH.YC2 Thể hiện tính đồng biến, nghịch biến trong bảng biến thiên
    • T12.DH.YC3 Nhận biết tính đơn điệu, điểm cực trị, giá trị cực trị qua bảng biến thiên hoặc đồ thị
    • T12.DH.YC4 Nhận biết giá trị lớn nhất, giá trị nhỏ nhất của hàm số trên một tập cho trước
    • T12.DH.YC5 Tìm giá trị lớn nhất, giá trị nhỏ nhất bằng đạo hàm trong trường hợp đơn giản

    LessonSpec 1.0 · toan-12/hs-bac3@0.2.1 · hs-bac3/5-buoc@1.0.0 · kiểm chứng exact + numeric