Khảo sát đồ thị và tiệm cận
Kéo a, b, c, d để đồ thị khớp hình trong đề.
Kiwi: Câu đọc đồ thị, tiệm cận hay có ở Phần I. Mình đi cùng bạn khoảng 10 phút.
Phần I, 0,25 điểm mỗi câu. Đề thử của các Sở hay đưa hàm phân thức vào cả Phần II.
Bạn sẽ làm được
- Tìm tiệm cận đứng và tiệm cận ngang từ công thức.
- Biết hàm đồng biến hay nghịch biến trên từng khoảng.
- Đọc giao điểm của đồ thị với hai trục.
- Đoán
- Khám phá
- Vì sao
- Luyện
- Tổng kết
Trước khi học, xem Kiwi nhận ra một đề dạng này thế nào: dấu hiệu, khuôn, hướng đi. Đáp số để cuối.
Kiwi nhận dạng đề
Cho hàm số y = a1(2x + 1)/(x − 1). Tìm btiệm cận đứng, tiệm cận ngang của đồ thị hàm số và xét cchiều biến thiên của hàm số.
Đề thuộc dạng nào?
- Đạo hàm và đồ thị hàm số
- Tiệm cận của đồ thị
- Hàm phân thức bậc nhất trên bậc nhất
Hàm phân thức bậc nhất trên bậc nhất; tìm tiệm cận đứng, tiệm cận ngang, chiều biến thiên trên từng khoảng và giao điểm với hai trục.
- Phần I · Chọn 1 đáp án · tối đa 0,25 điểm
- Có trong 3/4 kỳ thi của Bộ (2025–2026)
- 6/6 đề thi thử của Sở
Xem dạng này trên bản đồ
Mở bản đồ dạng Toán 12Đạo hàm và đồ thị hàm số
Đơn điệu và cực trị
- Hàm bậc ba cho bằng công thứcKiwi đã có
- Đọc bảng biến thiên hoặc đồ thị của đạo hàmChưa có
- Hàm phân thứcChưa có
Giá trị lớn nhất, nhỏ nhất trên đoạn
- Hàm bậc ba trên một đoạnKiwi đã có
- Hàm khác hoặc đọc từ đồ thịChưa có
Tiệm cận của đồ thị
- Hàm phân thức bậc nhất trên bậc nhấtĐề này
- Hàm phân thức bậc hai trên bậc nhấtChưa có
Khảo sát đồ thị, tương giao, số nghiệm
- Nhận dạng đồ thị từ công thứcChưa có
- Tương giao và số nghiệm từ đồ thị hoặc bảng biến thiênChưa có
Tối ưu thực tế bằng đạo hàm
- Lợi nhuận và chi phí theo sản lượngKiwi đã có
- Tối ưu kích thướcChưa có
Vì sao là dạng này?
“(2x + 1)/(x − 1)” · Hàm phân thức bậc nhất trên bậc nhấtdấu hiệu chính
Tử và mẫu đều bậc nhất theo một biến, nên đồ thị có một tiệm cận đứng, một tiệm cận ngang và không có cực trị.
“tiệm cận đứng” · Hỏi tiệm cận đứng, tiệm cận ngang
Tiệm cận đứng ở chỗ mẫu bằng không; tiệm cận ngang là giá trị y tiến tới khi x ra rất xa.
“chiều biến thiên” · Chiều biến thiên trên từng khoảng
Hàm phân thức bậc nhất chỉ tăng hoặc chỉ giảm trên từng khoảng xác định; dấu của đạo hàm là dấu của ad − bc.
Không phải: Đơn điệu và cực trị của hàm bậc ba, phân thức bậc hai
Hàm bậc ba hay phân thức bậc hai trên bậc nhất có cực trị và cần nghiệm của đạo hàm. Phân thức bậc nhất trên bậc nhất không có cực trị, đạo hàm giữ một dấu trên từng khoảng.
Không phải: Khảo sát đồ thị, tương giao, số nghiệm
Đề tương giao hỏi số giao điểm hay số nghiệm của phương trình. Đề tiệm cận hỏi đường mà đồ thị tiến sát khi ra xa.
Không phải: Diện tích hình phẳng có biên là đồ thị
Đề diện tích lấy đồ thị làm biên của một miền rồi tính diện tích bằng tích phân. Đề này hỏi tính chất của chính đồ thị.
Đưa đề về khuôn chuẩn
Hàm phân thức y = (ax + b)/(cx + d)
Viết hàm về đúng dạng phân thức bậc nhất trên bậc nhất rồi đọc bốn hệ số. Mọi kết luận đi từ bốn hệ số này.
- x
- biến số, khác nghiệm của mẫu
- y
- giá trị của hàm phân thức
- a, b
- hệ số của x và số hạng tự do ở tử
- c, d
- hệ số của x và số hạng tự do ở mẫu
- y= (2x + 1)/(x − 1)
Hướng đi
Các bước chung của dạng, áp vào đề này.
Bước đầu tiên là gì?
Làm từng bước
Đáp số và kiểm tra
Ví dụ
- Tiệm cận đứng của đồ thịCho hàm số y = (−4x − 1)/(−x − 5). Tiệm cận đứng của đồ thị hàm số là đường thẳngPhần INhận biết
- Tiệm cận đứng của đồ thịCho hàm phân thức, cụ thể là hàm số y = (−2x + 1)/(x − 6). Tiệm cận đứng của đồ thị hàm số là đường thẳngPhần INhận biết
- Tiệm cận đứng của đồ thịMức pin của một thiết bị trong quá trình thử nghiệm được mô tả bởi hàm số y = (−3x − 2)/(2x − 2). Tiệm cận đứng của đồ thị hàm số là đường thẳngPhần INhận biết
- Giao điểm của đồ thị với trục tungTrong đề kiểm tra giữa kỳ, câu hỏi cho hàm số y = (2x + 6)/(−x − 1) có đồ thị nhận hai đường tiệm cận. Đồ thị hàm số cắt trục tung tại điểm có tung độ bằngPhần IThông hiểu
- Giao điểm của đồ thị với trục tungMột mô hình mô tả độ cao của một vật bằng hàm số y = (−x − 1)/(2x + 6) có đồ thị nhận hai đường tiệm cận. Đồ thị hàm số cắt trục tung tại điểm có tung độ bằngPhần IThông hiểu
- Giao điểm của đồ thị với trục tungĐộ cao của quả bóng trong một pha bóng được mô tả bởi hàm số y = (−2x + 6)/(x − 1) có đồ thị nhận hai đường tiệm cận. Đồ thị hàm số cắt trục tung tại điểm có tung độ bằngPhần IThông hiểu
- Đúng sai về hai đường tiệm cận và chiều biến thiênTrong một thí nghiệm, nhiệt độ được mô hình hóa bởi hàm số y = (4x − 4)/(−x − 4).Phần IINhận biết
- Đúng sai về hai đường tiệm cận và chiều biến thiênTrong buổi thi thử của trường, đề bài cho hàm số y = (−3x − 4)/(−x + 1).Phần IINhận biết
- Đúng sai về hai đường tiệm cận và chiều biến thiênTrong một mô hình giả định, nồng độ một loại thuốc trong máu được mô tả bởi hàm số y = (−4x − 5)/(−x − 3).Phần IINhận biết
- Đúng sai về tiệm cận, chiều biến thiên và giao điểm với các trụcNhóm học tập của lớp đang xét hàm số y = (2x − 5)/(−x + 2).Phần IIThông hiểu
- Đúng sai về tiệm cận, chiều biến thiên và giao điểm với các trụcTrong giờ ôn tập, cô giáo viết lên bảng hàm số y = (−4x + 2)/(−x + 6).Phần IIThông hiểu
- Đúng sai về tiệm cận, chiều biến thiên và giao điểm với các trụcKhảo sát hàm số y = (2x + 4)/(2x + 3).Phần IIThông hiểu
- Đúng sai về tâm đối xứng, đạo hàm và giao điểmỞ câu lạc bộ toán, các bạn khảo sát hàm số y = (−2x + 5)/(3x + 1) có đồ thị (C) nhận giao điểm I của hai đường tiệm cận làm tâm đối xứng.Phần IIVận dụng
- Đúng sai về tâm đối xứng, đạo hàm và giao điểmSố khách trong một công viên trong ngày được mô tả bởi hàm số y = (4x + 1)/(−2x + 8) có đồ thị (C) nhận giao điểm I của hai đường tiệm cận làm tâm đối xứng.Phần IIVận dụng
- Đúng sai về tâm đối xứng, đạo hàm và giao điểmTrong một mô hình giả định, nồng độ một loại thuốc trong máu được mô tả bởi hàm số y = (6x − 3)/(x + 1) có đồ thị (C) nhận giao điểm I của hai đường tiệm cận làm tâm đối xứng.Phần IIVận dụng
- Tung độ giao điểm với trục tung (trả lời ngắn)Trong một bài giảng trực tuyến, thầy giáo phân tích hàm số y = (−2x − 3)/(x − 1) có đồ thị nhận hai đường tiệm cận. Đồ thị cắt trục tung tại điểm có tung độ bằng bao nhiêu (làm tròn kết quả đến hàng phần trăm)?Phần IIINhận biết
- Tung độ giao điểm với trục tung (trả lời ngắn)Trong buổi thi thử của trường, đề bài cho hàm số y = (−4x − 2)/(x − 3) có đồ thị nhận hai đường tiệm cận. Đồ thị cắt trục tung tại điểm có tung độ bằng bao nhiêu (làm tròn kết quả đến hàng phần trăm)?Phần IIINhận biết
- Tung độ giao điểm với trục tung (trả lời ngắn)Xét hàm số y = (−2x − 3)/(2x − 4) có đồ thị nhận hai đường tiệm cận. Đồ thị cắt trục tung tại điểm có tung độ bằng bao nhiêu (làm tròn kết quả đến hàng phần trăm)?Phần IIINhận biết
- Tổng tọa độ giao điểm hai tiệm cận (trả lời ngắn)Giao điểm hai tiệm cận của đồ thị hàm số y = (4x + 2)/(x + 4) là điểm I(p; q). Tính p + q.Phần IIIThông hiểu
- Tổng tọa độ giao điểm hai tiệm cận (trả lời ngắn)Giao điểm hai tiệm cận của đồ thị hàm số y = (−x + 4)/(x − 2) là điểm I(p; q). Xác định p + q.Phần IIIThông hiểu
- Tổng tọa độ giao điểm hai tiệm cận (trả lời ngắn)Giao điểm hai tiệm cận của đồ thị hàm số y = (3x − 6)/(−x + 6) là điểm I(p; q). Xác định p + q.Phần IIIThông hiểu
- Hoành độ giao điểm với trục hoành (trả lời ngắn)Số khách trong một công viên trong ngày được mô tả bởi hàm số y = (−5x + 4)/(−2x − 3) có đồ thị nhận hai đường tiệm cận. Đồ thị cắt trục hoành tại điểm có hoành độ bằng bao nhiêu (làm tròn kết quả đến hàng phần trăm)?Phần IIIVận dụng
- Hoành độ giao điểm với trục hoành (trả lời ngắn)Trong một thí nghiệm, nhiệt độ được mô hình hóa bởi hàm số y = (−x + 5)/(x + 9) có đồ thị nhận hai đường tiệm cận. Đồ thị cắt trục hoành tại điểm có hoành độ bằng bao nhiêu (làm tròn kết quả đến hàng phần trăm)?Phần IIIVận dụng
- Hoành độ giao điểm với trục hoành (trả lời ngắn)Độ cao của quả bóng trong một pha bóng được mô tả bởi hàm số y = (−x + 2)/(3x + 6) có đồ thị nhận hai đường tiệm cận. Đồ thị cắt trục hoành tại điểm có hoành độ bằng bao nhiêu (làm tròn kết quả đến hàng phần trăm)?Phần IIIVận dụng
Đọc thêm: tiệm cận và hàm phân thức
Tiệm cận đứng. Đường x = x₀ là tiệm cận đứng nếu khi x tiến tới x₀, y tiến tới vô cực. Với y = (ax + b)/(cx + d), đó là nghiệm của mẫu: x = 1 trong bài.
Tiệm cận ngang. Đường y = y₀ là tiệm cận ngang nếu khi x tiến tới vô cực, y tiến tới y₀. Với hàm phân thức bậc nhất trên bậc nhất, y₀ là hệ số của x ở tử chia hệ số của x ở mẫu: 2 trong bài.
Chiều biến thiên. Đạo hàm y′ = (ad − bc)/(cx + d)². Mẫu luôn dương nên dấu của y′ là dấu của ad − bc: dương thì đồng biến, âm thì nghịch biến, trên từng khoảng xác định.
Tâm đối xứng. Giao điểm của hai tiệm cận là tâm đối xứng của đồ thị: điểm có hoành độ 1 và tung độ 2.
Dành cho thầy cô
Yêu cầu cần đạt của bài (Chương trình GDPT 2018 môn Toán):
- Nhận biết hình ảnh hình học của tiệm cận ngang, tiệm cận đứng, tiệm cận xiên
- Mô tả sơ đồ tổng quát khảo sát hàm số
- Khảo sát và vẽ đồ thị hàm bậc ba, phân thức bậc nhất trên bậc nhất, phân thức bậc hai trên bậc nhất
- Nhận biết trục đối xứng, tâm đối xứng của đồ thị các hàm số trên