Vectơ và tọa độ hóa hình không gian
Đặt hệ trục vào hình lập phương, bài khoảng cách thành phép tính.
Kiwi: Câu khoảng cách có trong Phần III các đề gần đây. Mình đi cùng bạn khoảng 12 phút.
Câu khoảng cách trong không gian ở Phần III, 0,5 điểm; câu vectơ trong không gian còn có ở Phần I. Có trong 3/3 đề gần nhất của Bộ, gồm đề chính thức và đề minh họa (2025–2026).
Bạn sẽ làm được
- Đặt hệ trục vào hình lập phương và ghi tọa độ các điểm.
- Viết phương trình mặt phẳng qua ba điểm.
- Tính khoảng cách từ một điểm tới mặt phẳng bằng công thức.
- Đoán
- Khám phá
- Vì sao
- Luyện
- Tổng kết
Trước khi học, xem Kiwi nhận ra một đề dạng này thế nào: dấu hiệu, khuôn, hướng đi. Đáp số để cuối.
Kiwi nhận dạng đề
Cho ahình lập phương bABCD.A′B′C′D′ ccó cạnh bằng 16. Gọi E là dtrung điểm của 2AB. Tính ekhoảng cách từ 3A′ đến fmặt phẳng 4(B′ED).
Đề thuộc dạng nào?
- Vectơ và tọa độ trong không gian
- Khoảng cách giải bằng tọa độ hóa
- Khoảng cách từ điểm tới mặt phẳng trong hình lập phương
Hình lập phương cho cạnh; đặt hệ trục ở một đỉnh, viết phương trình mặt phẳng qua ba điểm rồi tính khoảng cách từ một điểm tới mặt phẳng đó.
- Phần III · Trả lời ngắn · tối đa 0,5 điểm
- Có trong 3/4 kỳ thi của Bộ (2025–2026)
- 3/6 đề thi thử của Sở
Xem dạng này trên bản đồ
Mở bản đồ dạng Toán 12Vectơ và tọa độ trong không gian
Vectơ trong không gian
- Phép toán vectơChưa có
Tọa độ vectơ và tọa độ điểm
- Biểu thức tọa độ của phép toán vectơChưa có
- Tọa độ hóa hình lập phươngKiwi đã có
Khoảng cách giải bằng tọa độ hóa
Lớp 11- Khoảng cách từ điểm tới mặt phẳng trong hình lập phươngĐề này
- Khoảng cách trong hình chópChưa có
Vì sao là dạng này?
“hình lập phương” · Hình lập phươngdấu hiệu chính
Hình lập phương có ba cạnh vuông góc nhau tại mỗi đỉnh; đặt ba trục dọc ba cạnh đó là có ngay tọa độ mọi đỉnh.
“ABCD.A′B′C′D′” · Tên tám đỉnh theo hai mặt đáy
Tám đỉnh viết theo hai mặt đáy, đỉnh của mặt trên nằm thẳng trên đỉnh cùng thứ tự ở mặt dưới.
“có cạnh bằng” · Cho độ dài cạnh
Độ dài cạnh cho tọa độ các đỉnh, mỗi tọa độ của đỉnh là không hoặc bằng cạnh.
“trung điểm” · Trung điểm của một cạnh
Tọa độ trung điểm bằng trung bình cộng tọa độ hai đầu đoạn thẳng.
“khoảng cách từ A′ đến mặt phẳng (” · Khoảng cách từ điểm tới mặt phẳngdấu hiệu chính
Có tọa độ của điểm và phương trình mặt phẳng thì khoảng cách tính thẳng bằng một công thức.
“mặt phẳng (B′ED)” · Mặt phẳng qua các đỉnh đã biết
Mặt phẳng đi qua ba điểm đã biết tọa độ, tích có hướng của hai vectơ trong mặt phẳng cho vectơ pháp tuyến.
Không phải: Hình học không gian, góc, thể tích
Đề hỏi góc, thể tích hay cho hình chóp, lăng trụ thì dùng quan hệ vuông góc và công thức thể tích. Đề này hỏi khoảng cách từ một điểm tới mặt phẳng trong hình lập phương, tọa độ hóa là nhanh và chắc.
Không phải: Tọa độ điểm, vectơ cho sẵn
Đề tọa độ cho sẵn hệ Oxyz và tọa độ các điểm, chỉ việc tính. Đề này cho hình lập phương, bạn phải tự đặt hệ trục.
Không phải: Phép toán vectơ trong hình không gian
Đề vectơ hỏi vectơ bằng nhau, tổng, độ dài hay tích vô hướng, dùng quy tắc hình hộp. Đề này hỏi khoảng cách tới một mặt phẳng.
Không phải: Phương trình mặt phẳng cho sẵn
Đề cho sẵn phương trình mặt phẳng thì thế ngay vào công thức khoảng cách, không cần dựng hình và đặt hệ trục.
Đưa đề về khuôn chuẩn
Hệ trục gắn vào hình lập phương
Đặt gốc ở một đỉnh, ba cạnh xuất phát từ đỉnh đó làm ba trục. Ghi cạnh, điểm cần tính và mặt phẳng qua ba điểm.
- a
- độ dài cạnh hình lập phương
- Oxyz
- hệ trục gốc tại một đỉnh, ba trục dọc ba cạnh
- E
- trung điểm của một cạnh
- n
- vectơ pháp tuyến của mặt phẳng
- a= 6
- E= AB
- M= A′
- (α)= (B′ED)
Hướng đi
Các bước chung của dạng, áp vào đề này.
Bước đầu tiên là gì?
Làm từng bước
Đáp số và kiểm tra
Ví dụ
- Khoảng cách từ một đỉnh tới mặt phẳng qua ba điểmVỏ một máy chủ thử nghiệm có dạng hình lập phương ABCD.A′B′C′D′ có cạnh bằng 6 dm, E là trung điểm của cạnh DA. Khoảng cách từ D′ đến mặt phẳng (A′CE) bằngPhần IThông hiểu
- Khoảng cách từ một đỉnh tới mặt phẳng qua ba điểmMột thùng container rút gọn có dạng hình lập phương ABCD.A′B′C′D′ có cạnh bằng 4 m, E là trung điểm của cạnh AA′. Khoảng cách từ A đến mặt phẳng (C′DE) bằngPhần IThông hiểu
- Khoảng cách từ một đỉnh tới mặt phẳng qua ba điểmMột thùng đựng bóng có dạng hình lập phương ABCD.A′B′C′D′ có cạnh bằng 6 dm, E là trung điểm của cạnh BB′. Khoảng cách từ B′ đến mặt phẳng (D′EC′) bằngPhần IThông hiểu
- Khoảng cách tới mặt phẳng qua trung điểm một cạnhMột thùng container rút gọn có dạng hình lập phương ABCD.A′B′C′D′ có cạnh bằng 4 m, E là trung điểm của cạnh CC′. Khoảng cách từ D đến mặt phẳng (AED′) bằngPhần IVận dụng
- Khoảng cách tới mặt phẳng qua trung điểm một cạnhMột hộp trà đặc sản có dạng hình lập phương ABCD.A′B′C′D′ có cạnh bằng 8 cm, E là trung điểm của cạnh AB. Khoảng cách từ D đến mặt phẳng (CEA′) bằngPhần IVận dụng
- Khoảng cách tới mặt phẳng qua trung điểm một cạnhMột hộp bánh trung thu có dạng hình lập phương ABCD.A′B′C′D′ có cạnh bằng 4 cm, E là trung điểm của cạnh CD. Khoảng cách từ B′ đến mặt phẳng (EC′A′) bằngPhần IVận dụng
- Đúng sai về tọa độ trung điểm, vectơ pháp tuyến, phương trình mặt phẳng, khoảng cáchCho khối có dạng hình lập phương ABCD.A′B′C′D′ có cạnh bằng 6 đơn vị, E là trung điểm của cạnh D′A′. Chọn hệ trục Oxyz có gốc A, các tia AB, AD, AA′ lần lượt là tia Ox, Oy, Oz.Phần IIThông hiểu
- Đúng sai về tọa độ trung điểm, vectơ pháp tuyến, phương trình mặt phẳng, khoảng cáchMột mô hình in ba chiều có dạng hình lập phương ABCD.A′B′C′D′ có cạnh bằng 1 cm, E là trung điểm của cạnh DD′. Chọn hệ trục Oxyz có gốc A, các tia AB, AD, AA′ lần lượt là tia Ox, Oy, Oz.Phần IIThông hiểu
- Đúng sai về tọa độ trung điểm, vectơ pháp tuyến, phương trình mặt phẳng, khoảng cáchMột thùng carton đóng hàng có dạng hình lập phương ABCD.A′B′C′D′ có cạnh bằng 1 dm, E là trung điểm của cạnh BC. Chọn hệ trục Oxyz có gốc A, các tia AB, AD, AA′ lần lượt là tia Ox, Oy, Oz.Phần IIThông hiểu
- Đúng sai về mặt phẳng qua trung điểm và khoảng cáchTrong không gian, xét hình lập phương ABCD.A′B′C′D′ có cạnh bằng 5 đơn vị, E là trung điểm của cạnh B′C′. Chọn hệ trục Oxyz có gốc A, các tia AB, AD, AA′ lần lượt là tia Ox, Oy, Oz.Phần IIVận dụng
- Đúng sai về mặt phẳng qua trung điểm và khoảng cáchMột chiếc hộp quà có dạng hình lập phương ABCD.A′B′C′D′ có cạnh bằng 12 cm, E là trung điểm của cạnh A′B′. Chọn hệ trục Oxyz có gốc A, các tia AB, AD, AA′ lần lượt là tia Ox, Oy, Oz.Phần IIVận dụng
- Đúng sai về mặt phẳng qua trung điểm và khoảng cáchMột thùng đựng bóng có dạng hình lập phương ABCD.A′B′C′D′ có cạnh bằng 6 dm, E là trung điểm của cạnh CD. Chọn hệ trục Oxyz có gốc A, các tia AB, AD, AA′ lần lượt là tia Ox, Oy, Oz.Phần IIVận dụng
- Khoảng cách từ đỉnh tới mặt phẳng (trả lời ngắn)Trong không gian, xét hình lập phương ABCD.A′B′C′D′ có cạnh bằng 5 đơn vị, E là trung điểm của cạnh C′D′. Khoảng cách từ C đến mặt phẳng (AED′) bằng bao nhiêu đơn vị (làm tròn đến hàng phần trăm)?Phần IIINhận biết
- Khoảng cách từ đỉnh tới mặt phẳng (trả lời ngắn)Trong một mô hình giả định, hộp đựng dụng cụ y tế có dạng hình lập phương ABCD.A′B′C′D′ có cạnh bằng 6 cm, E là trung điểm của cạnh CC′. Khoảng cách từ C′ đến mặt phẳng (DA′B) bằng bao nhiêu cm (làm tròn đến hàng phần trăm)?Phần IIINhận biết
- Khoảng cách từ đỉnh tới mặt phẳng (trả lời ngắn)Một khay ươm hạt có dạng hình lập phương ABCD.A′B′C′D′ có cạnh bằng 1 cm, E là trung điểm của cạnh CC′. Khoảng cách từ A đến mặt phẳng (A′CB) bằng bao nhiêu cm (làm tròn đến hàng phần trăm)?Phần IIINhận biết
- Khoảng cách tới mặt phẳng qua trung điểm một cạnh (trả lời ngắn)Một tủ kính trưng bày có dạng hình lập phương ABCD.A′B′C′D′ có cạnh bằng 5 m, E là trung điểm của cạnh CC′. Tính khoảng cách từ A′ đến mặt phẳng (ECB) theo đơn vị m (làm tròn đến hàng phần mười).Phần IIIVận dụng
- Khoảng cách tới mặt phẳng qua trung điểm một cạnh (trả lời ngắn)Trong không gian, xét hình lập phương ABCD.A′B′C′D′ có cạnh bằng 5 đơn vị, E là trung điểm của cạnh A′B′. Tính khoảng cách từ D′ đến mặt phẳng (BEB′) theo đơn vị đơn vị (làm tròn đến hàng phần mười).Phần IIIVận dụng
- Khoảng cách tới mặt phẳng qua trung điểm một cạnh (trả lời ngắn)Một khối bê tông đúc sẵn có dạng hình lập phương ABCD.A′B′C′D′ có cạnh bằng 7 m, E là trung điểm của cạnh D′A′. Tính khoảng cách từ D′ đến mặt phẳng (EB′A) theo đơn vị m (làm tròn đến hàng phần mười).Phần IIIVận dụng
- Khoảng cách từ một đỉnh tới mặt phẳng qua ba điểmMột chốt gác mô hình có dạng hình lập phương ABCD.A′B′C′D′ có cạnh bằng 6 m, E là trung điểm của cạnh AB. Khoảng cách từ A′ đến mặt phẳng (C′EB) bằngPhần IThông hiểu
- Khoảng cách từ một đỉnh tới mặt phẳng qua ba điểmMột khuôn đúc kim loại có dạng hình lập phương ABCD.A′B′C′D′ có cạnh bằng 3 cm, E là trung điểm của cạnh DA. Khoảng cách từ B đến mặt phẳng (A′C′A) bằngPhần IThông hiểu
- Khoảng cách từ một đỉnh tới mặt phẳng qua ba điểmMột viên đá lạnh có dạng hình lập phương ABCD.A′B′C′D′ có cạnh bằng 4 cm, E là trung điểm của cạnh A′B′. Khoảng cách từ C đến mặt phẳng (ADC′) bằngPhần IThông hiểu
- Đúng sai về tọa độ trung điểm, vectơ pháp tuyến, phương trình mặt phẳng, khoảng cáchMột kiện hàng xuất khẩu có dạng hình lập phương ABCD.A′B′C′D′ có cạnh bằng 1 m, E là trung điểm của cạnh BC. Chọn hệ trục Oxyz có gốc A, các tia AB, AD, AA′ lần lượt là tia Ox, Oy, Oz.Phần IIThông hiểu
- Đúng sai về tọa độ trung điểm, vectơ pháp tuyến, phương trình mặt phẳng, khoảng cáchBể nước trên mái nhà có dạng hình lập phương ABCD.A′B′C′D′ có cạnh bằng 1 m, E là trung điểm của cạnh CD. Chọn hệ trục Oxyz có gốc A, các tia AB, AD, AA′ lần lượt là tia Ox, Oy, Oz.Phần IIThông hiểu
- Đúng sai về tọa độ trung điểm, vectơ pháp tuyến, phương trình mặt phẳng, khoảng cáchBể nước trên mái nhà có dạng hình lập phương ABCD.A′B′C′D′ có cạnh bằng 2 m, E là trung điểm của cạnh C′D′. Chọn hệ trục Oxyz có gốc A, các tia AB, AD, AA′ lần lượt là tia Ox, Oy, Oz.Phần IIThông hiểu
Đọc thêm: tọa độ hóa và khoảng cách
Vì sao chọn gốc ở một đỉnh. Ba cạnh xuất phát từ một đỉnh của hình lập phương vuông góc với nhau từng đôi một, nên đặt chúng lên ba trục thì mọi đỉnh có tọa độ chỉ gồm không và độ dài cạnh.
Vectơ pháp tuyến. Hai vectơ không cùng phương nằm trong mặt phẳng cho tích có hướng vuông góc với cả hai. Đó là một vectơ pháp tuyến. Nhân hay chia nó cho một số khác không vẫn là vectơ pháp tuyến, nên rút gọn cho dễ tính.
Công thức khoảng cách. Viết mặt phẳng dưới dạng vế trái ax + by + cz + d bằng không. Khoảng cách từ điểm M tới mặt phẳng bằng trị tuyệt đối của vế trái tại M, chia cho căn của tổng bình phương a, b, c.
Kiểm tra lại bằng thể tích. Khoảng cách cũng bằng ba lần thể tích tứ diện chia cho diện tích mặt đáy. Kiwi dùng cách này để kiểm tra lại đáp số.
Dành cho thầy cô
Yêu cầu cần đạt của bài (Chương trình GDPT 2018 môn Toán):
- Nhận biết vectơ và các phép toán vectơ trong không gian, kể cả tích vô hướng
- Nhận biết tọa độ của vectơ đối với hệ trục tọa độ Oxyz
- Tính độ dài vectơ khi biết tọa độ hai đầu mút
- Dùng biểu thức tọa độ của các phép toán vectơ
- Vận dụng tọa độ của vectơ vào bài toán thực tiễn
- Tính khoảng cách từ một điểm đến một mặt phẳng bằng tọa độ