SGK Kết nối tri thức · Bài 6–8, 14

Vectơ và tọa độ hóa hình không gian

Đặt hệ trục vào hình lập phương, bài khoảng cách thành phép tính.

Kiwi: Câu khoảng cách có trong Phần III các đề gần đây. Mình đi cùng bạn khoảng 12 phút.

Trong đề thi

Câu khoảng cách trong không gian ở Phần III, 0,5 điểm; câu vectơ trong không gian còn có ở Phần I. Có trong 3/3 đề gần nhất của Bộ, gồm đề chính thức và đề minh họa (2025–2026).

Bạn sẽ làm được

  • Đặt hệ trục vào hình lập phương và ghi tọa độ các điểm.
  • Viết phương trình mặt phẳng qua ba điểm.
  • Tính khoảng cách từ một điểm tới mặt phẳng bằng công thức.
  1. Đoán
  2. Khám phá
  3. Vì sao
  4. Luyện
  5. Tổng kết

Báo lỗi nội dung

Trước khi học, xem Kiwi nhận ra một đề dạng này thế nào: dấu hiệu, khuôn, hướng đi. Đáp số để cuối.

Kiwi nhận dạng đề

Tọa độ hóa hình không gian

Cho hình lập phương ABCD.A′B′C′D′ có cạnh bằng 6. Gọi E là trung điểm của AB. Tính khoảng cách từ A′ đến mặt phẳng (B′ED).

  1. Đề thuộc dạng nào?

    Vị trí của đề trên bản đồ dạng.

    1. Vectơ và tọa độ trong không gian
    2. Khoảng cách giải bằng tọa độ hóa
    3. Khoảng cách từ điểm tới mặt phẳng trong hình lập phương

    Hình lập phương cho cạnh; đặt hệ trục ở một đỉnh, viết phương trình mặt phẳng qua ba điểm rồi tính khoảng cách từ một điểm tới mặt phẳng đó.

    • Phần III · Trả lời ngắn · tối đa 0,5 điểm
    • Có trong 3/4 kỳ thi của Bộ (2025–2026)
    • 3/6 đề thi thử của Sở
    Xem dạng này trên bản đồ

    Vectơ và tọa độ trong không gian

    • Vectơ trong không gian
      • Phép toán vectơChưa có
    • Tọa độ vectơ và tọa độ điểm
    • Khoảng cách giải bằng tọa độ hóa
      Lớp 11
      • Khoảng cách từ điểm tới mặt phẳng trong hình lập phươngĐề này
      • Khoảng cách trong hình chópChưa có
    Mở bản đồ dạng Toán 12
  2. Vì sao là dạng này?

    Dấu hiệu trong chữ đề cho biết dạng.

    Dấu hiệu trong đề

    • “hình lập phương” · Hình lập phươngdấu hiệu chính

      Hình lập phương có ba cạnh vuông góc nhau tại mỗi đỉnh; đặt ba trục dọc ba cạnh đó là có ngay tọa độ mọi đỉnh.

    • “ABCD.A′B′C′D′” · Tên tám đỉnh theo hai mặt đáy

      Tám đỉnh viết theo hai mặt đáy, đỉnh của mặt trên nằm thẳng trên đỉnh cùng thứ tự ở mặt dưới.

    • “có cạnh bằng” · Cho độ dài cạnh

      Độ dài cạnh cho tọa độ các đỉnh, mỗi tọa độ của đỉnh là không hoặc bằng cạnh.

    • “trung điểm” · Trung điểm của một cạnh

      Tọa độ trung điểm bằng trung bình cộng tọa độ hai đầu đoạn thẳng.

    • “khoảng cách từ A′ đến mặt phẳng (” · Khoảng cách từ điểm tới mặt phẳngdấu hiệu chính

      Có tọa độ của điểm và phương trình mặt phẳng thì khoảng cách tính thẳng bằng một công thức.

    • “mặt phẳng (B′ED)” · Mặt phẳng qua các đỉnh đã biết

      Mặt phẳng đi qua ba điểm đã biết tọa độ, tích có hướng của hai vectơ trong mặt phẳng cho vectơ pháp tuyến.

    Vì sao không phải dạng dễ nhầm

    • Không phải: Hình học không gian, góc, thể tích

      Đề hỏi góc, thể tích hay cho hình chóp, lăng trụ thì dùng quan hệ vuông góc và công thức thể tích. Đề này hỏi khoảng cách từ một điểm tới mặt phẳng trong hình lập phương, tọa độ hóa là nhanh và chắc.

    • Không phải: Tọa độ điểm, vectơ cho sẵn

      Đề tọa độ cho sẵn hệ Oxyz và tọa độ các điểm, chỉ việc tính. Đề này cho hình lập phương, bạn phải tự đặt hệ trục.

    • Không phải: Phép toán vectơ trong hình không gian

      Đề vectơ hỏi vectơ bằng nhau, tổng, độ dài hay tích vô hướng, dùng quy tắc hình hộp. Đề này hỏi khoảng cách tới một mặt phẳng.

    • Không phải: Phương trình mặt phẳng cho sẵn

      Đề cho sẵn phương trình mặt phẳng thì thế ngay vào công thức khoảng cách, không cần dựng hình và đặt hệ trục.

  3. Đưa đề về khuôn chuẩn

    Đặt tên, rồi điền từng dữ kiện vào khuôn.

    Hệ trục gắn vào hình lập phương

    Đặt gốc ở một đỉnh, ba cạnh xuất phát từ đỉnh đó làm ba trục. Ghi cạnh, điểm cần tính và mặt phẳng qua ba điểm.

    Đặt tên

    a
    độ dài cạnh hình lập phương
    Oxyz
    hệ trục gốc tại một đỉnh, ba trục dọc ba cạnh
    E
    trung điểm của một cạnh
    n
    vectơ pháp tuyến của mặt phẳng

    Điền dữ kiện vào khuôn

    • a= 6độ dài cạnh
    • E= ABcạnh có trung điểm E
    • M= A′điểm cần tính khoảng cách
    • (α)= (B′ED)mặt phẳng qua ba điểm
  4. Hướng đi

    Các bước chung của dạng. Chưa tính số.

    Các bước chung của dạng, áp vào đề này.

      Bước đầu tiên là gì?

    1. Làm từng bước

      Mở sau phần “Hướng đi”.

    2. Đáp số và kiểm tra

      Đáp số để cuối. Đi hết các bước trước đã.

    Ví dụ

    Ví dụ của dạng này từ kho, mỗi câu có lời giải 2 cách. AI soạn, Kiwi kiểm tra bằng 2 cách.

    Mở cả 1.200 ví dụ của dạng trong Kho

    Đọc thêm: tọa độ hóa và khoảng cách

    Vì sao chọn gốc ở một đỉnh. Ba cạnh xuất phát từ một đỉnh của hình lập phương vuông góc với nhau từng đôi một, nên đặt chúng lên ba trục thì mọi đỉnh có tọa độ chỉ gồm không và độ dài cạnh.

    Vectơ pháp tuyến. Hai vectơ không cùng phương nằm trong mặt phẳng cho tích có hướng vuông góc với cả hai. Đó là một vectơ pháp tuyến. Nhân hay chia nó cho một số khác không vẫn là vectơ pháp tuyến, nên rút gọn cho dễ tính.

    Công thức khoảng cách. Viết mặt phẳng dưới dạng vế trái ax + by + cz + d bằng không. Khoảng cách từ điểm M tới mặt phẳng bằng trị tuyệt đối của vế trái tại M, chia cho căn của tổng bình phương a, b, c.

    Kiểm tra lại bằng thể tích. Khoảng cách cũng bằng ba lần thể tích tứ diện chia cho diện tích mặt đáy. Kiwi dùng cách này để kiểm tra lại đáp số.

    Dành cho thầy cô

    Yêu cầu cần đạt của bài (Chương trình GDPT 2018 môn Toán):

    • T12.VT.YC1 Nhận biết vectơ và các phép toán vectơ trong không gian, kể cả tích vô hướng
    • T12.VT.YC2 Nhận biết tọa độ của vectơ đối với hệ trục tọa độ Oxyz
    • T12.VT.YC3 Tính độ dài vectơ khi biết tọa độ hai đầu mút
    • T12.VT.YC4 Dùng biểu thức tọa độ của các phép toán vectơ
    • T12.VT.YC5 Vận dụng tọa độ của vectơ vào bài toán thực tiễn
    • T12.MP.YC4 Tính khoảng cách từ một điểm đến một mặt phẳng bằng tọa độ

    LessonSpec 1.0 · toan-12/hh-toado@0.1.0 · hh-toado/5-buoc@1.0.0 · kiểm chứng exact + numeric