Tích phân là lượng tích lũy
Tốc độ cộng dồn thành quãng đường, thể tích, năng lượng.
Kiwi: Câu tích phân thực tế có trong Phần II mọi đề gần đây. Mình đi cùng bạn khoảng 12 phút.
Phần II, câu tích phân, tối đa 1 điểm. Có trong 3/3 đề gần nhất của Bộ, gồm đề chính thức và đề minh họa (2025–2026).
Bạn sẽ làm được
- Thấy lượng tích lũy là diện tích dưới đồ thị tốc độ.
- Tính lượng tích lũy bằng tích phân, cộng lượng ban đầu.
- Không nhầm lượng với hiệu hai tốc độ.
- Đoán
- Khám phá
- Vì sao
- Luyện
- Tổng kết
Trước khi học, xem Kiwi nhận ra một đề dạng này thế nào: dấu hiệu, khuôn, hướng đi. Đáp số để cuối.
Kiwi nhận dạng đề
Một bể chứa aban đầu có 150 lít nước. Người ta mở vòi cho nước bchảy vào bể với ctốc độ dr(t) = 2−3t + 30 (lít/phút), trong đó t là thời gian tính bằng phút, 30 ≤ et ≤ 410. Tính lượng nước chảy vào bể từ thời điểm t = 52 đến thời điểm t = 64 (phút).
Đề thuộc dạng nào?
- Nguyên hàm và tích phân
- Tích phân là lượng tích lũy
- Tốc độ thay đổi ra lượng tích lũy
Đề cho tốc độ thay đổi của một lượng theo thời gian; lượng thay đổi trong một khoảng thời gian là tích phân của tốc độ, cộng thêm lượng ban đầu.
- Phần II · Đúng/Sai · tối đa 1 điểm
- Có trong 4/4 kỳ thi của Bộ (2025–2026)
- 4/6 đề thi thử của Sở
Xem dạng này trên bản đồ
Mở bản đồ dạng Toán 12Nguyên hàm và tích phân
Nguyên hàm
- Bảng nguyên hàm và tính chấtChưa có
Tích phân
- Định nghĩaChưa có
Tích phân là lượng tích lũy
- Tốc độ thay đổi ra lượng tích lũyĐề này
- Vận tốc ra quãng đườngChưa có
- Mô hình tăng trưởng theo hàm mũChưa có
Diện tích hình phẳng và thể tích
- Miền dưới đồ thị đa thức và khối tròn xoay quanh trục hoànhKiwi đã có
- Diện tích giữa hai đườngChưa có
- Thể tích vật thể thực tế theo thiết diệnChưa có
Vì sao là dạng này?
“ban đầu” · Lượng ban đầu
Lượng lúc bắt đầu cộng vào phần tích lũy. Đây là hằng số của nguyên hàm, hay bị quên.
“chảy vào” · Lượng tích lũy theo thời gian
Đề hỏi tổng lượng dồn lại sau một khoảng thời gian. Lượng đó là tích phân của tốc độ trên khoảng thời gian ấy.
“tốc độ” · Tốc độ thay đổi của một lượngdấu hiệu chính
Tốc độ là đạo hàm của lượng theo thời gian. Có tốc độ thì lượng tích lũy là tích phân của tốc độ.
“r(t) =” · Hàm số theo thời gian
Đại lượng được cho bằng công thức của thời gian t, nên lượng thay đổi theo t và tính được bằng đạo hàm, tích phân.
“t ≤ 10” · Mốc thời gian đầu và cuối
Hai mốc thời gian là hai cận của tích phân. Mốc đầu là cận dưới, mốc cuối là cận trên.
Không phải: Nguyên hàm, tích phân tính trực tiếp
Bài nguyên hàm, tích phân thuần cho sẵn hàm và cận để tính. Dạng tích lũy kể chuyện thực tế, cho tốc độ theo thời gian và hỏi lượng thay đổi.
Không phải: Diện tích hình phẳng, thể tích
Bài diện tích, thể tích hỏi kích thước của một hình. Dạng tích lũy hỏi một lượng thay đổi theo thời gian.
Không phải: Hàm mũ, logarit, lãi suất
Bài hàm mũ, logarit cho sẵn công thức để thế số. Dạng tích lũy cho tốc độ thay đổi và phải tích phân mới ra lượng.
Không phải: Oxyz thực tế, vật chuyển động thẳng
Bài Oxyz thực tế cho tọa độ điểm và vectơ, hỏi vị trí, khoảng cách trong không gian. Dạng tích lũy chỉ cần tốc độ theo thời gian, không cần tọa độ.
Đưa đề về khuôn chuẩn
Tốc độ và lượng theo thời gian
Lượng ở thời điểm t bằng lượng ban đầu cộng tích phân của tốc độ từ lúc bắt đầu tới t. Lượng thay đổi giữa hai thời điểm là tích phân của tốc độ giữa hai cận đó.
- t
- thời gian, tính từ lúc bắt đầu
- r(t)
- tốc độ thay đổi của lượng (đề có thể gọi là v, f, F′)
- V(t)
- lượng ở thời điểm t
- V₀= 50
- r(t)= −3t + 30
- t₀= 0
- T= 10
- a= 2
- b= 4
Hướng đi
Các bước chung của dạng, áp vào đề này.
Bước đầu tiên là gì?
Làm từng bước
Đáp số và kiểm tra
Ví dụ
- Lượng tăng thêm trong một khoảng thời gianTrong đợt giảm giá, đơn hàng đổ về một cửa hàng trực tuyến với tốc độ k(t) = 4t + 23 (đơn mỗi phút), t tính bằng phút kể từ lúc bắt đầu. Từ thời điểm t = 1 đến thời điểm t = 2, số đơn hàng nhận thêm là bao nhiêu đơn?Phần INhận biết
- Lượng tăng thêm trong một khoảng thời gianMột khối băng trong thí nghiệm tan ra thành nước với tốc độ r(t) = 2t + 6 (gam mỗi phút), t tính bằng phút kể từ lúc bắt đầu. Từ thời điểm t = 8 đến thời điểm t = 11, lượng nước tan thêm là bao nhiêu gam?Phần INhận biết
- Lượng tăng thêm trong một khoảng thời gianMột đoàn tàu chạy trên đoạn đường thẳng gần ga với tốc độ v(t) = 4t + 17 (mét mỗi giây), t tính bằng giây kể từ lúc bắt đầu. Từ thời điểm t = 10 đến thời điểm t = 11, quãng đường đoàn tàu đi được là bao nhiêu mét?Phần INhận biết
- Lượng có được sau một thời gian, biết lượng ban đầuMột nồi cơm điện tiêu thụ điện năng với tốc độ p(t) = t + 11 (oát giờ mỗi phút), t tính bằng phút kể từ lúc bắt đầu. Trước đó nồi đã tiêu thụ 80 oát giờ. Sau 7 phút, điện năng đã tiêu thụ là bao nhiêu oát giờ?Phần IThông hiểu
- Lượng có được sau một thời gian, biết lượng ban đầuMột vận động viên chạy trên đường đua thẳng với tốc độ v(t) = t + 4 (mét mỗi giây), t tính bằng giây kể từ lúc bắt đầu. Lúc bắt đầu tính, vận động viên đã cách vạch xuất phát 150 mét. Sau 12 giây, quãng đường tính từ vạch xuất phát là bao nhiêu mét?Phần IThông hiểu
- Lượng có được sau một thời gian, biết lượng ban đầuMột máy bơm đưa nước vào thửa ruộng với tốc độ r(t) = 2t + 3 (mét khối mỗi giờ), t tính bằng giờ kể từ lúc bắt đầu. Lúc đầu trong ruộng có 10 mét khối. Sau 9 giờ, lượng nước trong ruộng là bao nhiêu mét khối?Phần IThông hiểu
- Lượng tăng thêm từ lúc bắt đầu tới khi dừngMột lò nung đưa gạch ra khỏi lò với tốc độ p(t) = −6t + 96 (viên mỗi giờ), t tính bằng giờ kể từ lúc bắt đầu, cho tới khi lò ngừng đưa gạch ra. Từ lúc bắt đầu tới khi lò ngừng đưa gạch ra, số viên gạch ra lò thêm là bao nhiêu viên?Phần IVận dụng
- Lượng tăng thêm từ lúc bắt đầu tới khi dừngNước sạch được cấp vào một bể nuôi cá giống với tốc độ r(t) = −5t + 45 (lít mỗi phút), t tính bằng phút kể từ lúc bắt đầu, cho tới khi vòi ngừng cấp nước. Từ lúc bắt đầu tới khi vòi ngừng cấp nước, lượng nước cấp vào bể là bao nhiêu lít?Phần IVận dụng
- Lượng tăng thêm từ lúc bắt đầu tới khi dừngMột ô tô chạy trên đoạn đường thẳng với tốc độ v(t) = −2t + 18 (mét mỗi giây), t tính bằng giây kể từ lúc bắt đầu, cho tới khi ô tô dừng hẳn. Từ lúc bắt đầu tới khi ô tô dừng hẳn, quãng đường ô tô đi được là bao nhiêu mét?Phần IVận dụng
- Đúng sai về công thức lượng tích lũy và lượng tăng thêmTrong ngày hội đọc, sách quyên góp được chuyển về thư viện trường với tốc độ s(t) = t + 2 (cuốn mỗi giờ), t tính bằng giờ kể từ lúc bắt đầu, cho tới thời điểm t = 11. Từ tuần trước, thư viện đã nhận 5 cuốn. Gọi V(t) là số sách thư viện đã nhận tại thời điểm t.Phần IINhận biết
- Đúng sai về công thức lượng tích lũy và lượng tăng thêmMột dây chuyền đóng chai nước khoáng với tốc độ p(t) = 3t + 21 (chai mỗi phút), t tính bằng phút kể từ lúc bắt đầu, cho tới thời điểm t = 4. Từ ca trước, xưởng đã có sẵn 30 chai. Gọi V(t) là số chai đã đóng tại thời điểm t.Phần IINhận biết
- Đúng sai về công thức lượng tích lũy và lượng tăng thêmTrong ngày hội đọc, sách quyên góp được chuyển về thư viện trường với tốc độ s(t) = t + 3 (cuốn mỗi giờ), t tính bằng giờ kể từ lúc bắt đầu, cho tới thời điểm t = 12. Từ tuần trước, thư viện đã nhận 100 cuốn. Gọi V(t) là số sách thư viện đã nhận tại thời điểm t.Phần IINhận biết
- Đúng sai về lượng tích lũy, lượng ban đầu và lúc dừngMột đoàn tàu chạy trên đoạn đường thẳng gần ga với tốc độ v(t) = −3t + 33 (mét mỗi giây), t tính bằng giây kể từ lúc bắt đầu, cho tới thời điểm t = 11. Lúc bắt đầu tính, đoàn tàu đã cách cột tín hiệu 100 mét. Gọi V(t) là quãng đường tính từ cột tín hiệu tại thời điểm t.Phần IIThông hiểu
- Đúng sai về lượng tích lũy, lượng ban đầu và lúc dừngMột đoàn tàu chạy trên đoạn đường thẳng gần ga với tốc độ v(t) = −5t + 20 (mét mỗi giây), t tính bằng giây kể từ lúc bắt đầu, cho tới thời điểm t = 4. Lúc bắt đầu tính, đoàn tàu đã cách cột tín hiệu 100 mét. Gọi V(t) là quãng đường tính từ cột tín hiệu tại thời điểm t.Phần IIThông hiểu
- Đúng sai về lượng tích lũy, lượng ban đầu và lúc dừngMột đoàn tàu chạy trên đoạn đường thẳng gần ga với tốc độ v(t) = −5t + 45 (mét mỗi giây), t tính bằng giây kể từ lúc bắt đầu, cho tới thời điểm t = 9. Lúc bắt đầu tính, đoàn tàu đã cách cột tín hiệu 10 mét. Gọi V(t) là quãng đường tính từ cột tín hiệu tại thời điểm t.Phần IIThông hiểu
- Đúng sai với tốc độ là hàm bậc haiSau cơn mưa, nước từ các rãnh chảy vào một hồ điều hòa với tốc độ r(t) = −t² + 9t + 20 (mét khối mỗi giờ), t tính bằng giờ kể từ lúc bắt đầu, cho tới thời điểm t = 3. Lúc đầu trong hồ có 30 mét khối. Gọi V(t) là lượng nước trong hồ tại thời điểm t.Phần IIVận dụng
- Đúng sai với tốc độ là hàm bậc haiMột máy gặt thu hoạch lúa trên cánh đồng với tốc độ r(t) = t² + 4t + 7 (tạ mỗi giờ), t tính bằng giờ kể từ lúc bắt đầu, cho tới thời điểm t = 6. Từ sáng sớm, đội đã thu được 5 tạ. Gọi V(t) là lượng lúa đã thu tại thời điểm t.Phần IIVận dụng
- Đúng sai với tốc độ là hàm bậc haiMột thuyền đua lướt trên mặt hồ với tốc độ v(t) = 3t² − 5t + 6 (mét mỗi giây), t tính bằng giây kể từ lúc bắt đầu, cho tới thời điểm t = 5. Lúc bắt đầu tính, thuyền đã cách phao xuất phát 40 mét. Gọi V(t) là quãng đường tính từ phao xuất phát tại thời điểm t.Phần IIVận dụng
- Lượng có được sau một thời gian (trả lời ngắn)Vòi nước chảy vào một bồn tắm với tốc độ r(t) = −4t + 28 (lít mỗi phút), t tính bằng phút kể từ lúc bắt đầu, cho tới thời điểm t = 7. Lúc đầu trong bồn có 200 lít. Lúc t = 7, lượng nước trong bồn là bao nhiêu lít?Phần IIINhận biết
- Lượng có được sau một thời gian (trả lời ngắn)Trong đợt giảm giá, đơn hàng đổ về một cửa hàng trực tuyến với tốc độ k(t) = −4t + 36 (đơn mỗi phút), t tính bằng phút kể từ lúc bắt đầu, cho tới thời điểm t = 9. Lúc mở đợt giảm giá, cửa hàng đã có 20 đơn. Lúc t = 9, số đơn hàng đã nhận là bao nhiêu đơn?Phần IIINhận biết
- Lượng có được sau một thời gian (trả lời ngắn)Rác được chở về một bãi tập kết với tốc độ r(t) = −2t + 14 (tấn mỗi giờ), t tính bằng giờ kể từ lúc bắt đầu, cho tới thời điểm t = 7. Lúc đầu ở bãi đã có 100 tấn. Lúc t = 7, lượng rác ở bãi là bao nhiêu tấn?Phần IIINhận biết
- Lượng tăng thêm giữa hai thời điểm (trả lời ngắn)Trong phòng thí nghiệm, một phản ứng tạo ra khí với tốc độ r(t) = 2t + 7 (mililít mỗi giây), t tính bằng giây kể từ lúc bắt đầu. Tính lượng khí tạo thêm từ thời điểm t = 1 đến thời điểm t = 9, theo đơn vị mililít.Phần IIIThông hiểu
- Lượng tăng thêm giữa hai thời điểm (trả lời ngắn)Một người đạp xe trên đoạn đường thẳng với tốc độ v(t) = 3t + 11 (mét mỗi giây), t tính bằng giây kể từ lúc bắt đầu. Tính quãng đường xe đạp đi được từ thời điểm t = 1 đến thời điểm t = 3, theo đơn vị mét.Phần IIIThông hiểu
- Lượng tăng thêm giữa hai thời điểm (trả lời ngắn)Một máy in ba chiều đùn nhựa ra để in mô hình với tốc độ r(t) = 3t + 22 (gam mỗi phút), t tính bằng phút kể từ lúc bắt đầu. Tính lượng nhựa đùn ra từ thời điểm t = 5 đến thời điểm t = 7, theo đơn vị gam.Phần IIIThông hiểu
Đọc thêm: tích phân và lượng tích lũy
Nguyên hàm và lượng. Nếu V(t) là lượng nước trong bể thì tốc độ thay đổi là V′(t) = r(t). Vậy V là một nguyên hàm của r.
Tích phân là diện tích. Lượng thay đổi từ thời điểm a tới b là tích phân của r từ a tới b, bằng V(b) − V(a). Trên đồ thị, đó là diện tích phần dưới đường r(t), phía trên trục hoành.
Lượng ban đầu. Nguyên hàm có hằng số cộng. Hằng số đó là lượng lúc ban đầu: trong bài là 50 lít.
Vì sao không lấy hiệu tốc độ. r(b) − r(a) là tốc độ thay đổi bao nhiêu, không phải lượng nước. Trong bài, r(4) − r(2) = −6 còn lượng thật là 42.
Dành cho thầy cô
Yêu cầu cần đạt của bài (Chương trình GDPT 2018 môn Toán):
- Nhận biết khái niệm nguyên hàm của một hàm số
- Giải thích tính chất cơ bản của nguyên hàm
- Xác định nguyên hàm của một số hàm sơ cấp (lũy thừa, nghịch đảo, lượng giác, mũ)
- Tính nguyên hàm trong trường hợp đơn giản
- Nhận biết định nghĩa và tính chất của tích phân
- Tính tích phân trong trường hợp đơn giản
- Vận dụng tích phân vào bài toán thực tiễn