SGK Kết nối tri thức · Bài 11–12

Tích phân là lượng tích lũy

Tốc độ cộng dồn thành quãng đường, thể tích, năng lượng.

Kiwi: Câu tích phân thực tế có trong Phần II mọi đề gần đây. Mình đi cùng bạn khoảng 12 phút.

Trong đề thi

Phần II, câu tích phân, tối đa 1 điểm. Có trong 3/3 đề gần nhất của Bộ, gồm đề chính thức và đề minh họa (2025–2026).

Bạn sẽ làm được

  • Thấy lượng tích lũy là diện tích dưới đồ thị tốc độ.
  • Tính lượng tích lũy bằng tích phân, cộng lượng ban đầu.
  • Không nhầm lượng với hiệu hai tốc độ.
  1. Đoán
  2. Khám phá
  3. Vì sao
  4. Luyện
  5. Tổng kết

Báo lỗi nội dung

Trước khi học, xem Kiwi nhận ra một đề dạng này thế nào: dấu hiệu, khuôn, hướng đi. Đáp số để cuối.

Kiwi nhận dạng đề

Tích phân là lượng tích lũy

Một bể chứa ban đầu có 50 lít nước. Người ta mở vòi cho nước chảy vào bể với tốc độ r(t) = −3t + 30 (lít/phút), trong đó t là thời gian tính bằng phút, 0 ≤ t ≤ 10. Tính lượng nước chảy vào bể từ thời điểm t = 2 đến thời điểm t = 4 (phút).

  1. Đề thuộc dạng nào?

    Vị trí của đề trên bản đồ dạng.

    1. Nguyên hàm và tích phân
    2. Tích phân là lượng tích lũy
    3. Tốc độ thay đổi ra lượng tích lũy

    Đề cho tốc độ thay đổi của một lượng theo thời gian; lượng thay đổi trong một khoảng thời gian là tích phân của tốc độ, cộng thêm lượng ban đầu.

    • Phần II · Đúng/Sai · tối đa 1 điểm
    • Có trong 4/4 kỳ thi của Bộ (2025–2026)
    • 4/6 đề thi thử của Sở
    Xem dạng này trên bản đồ

    Nguyên hàm và tích phân

    • Nguyên hàm
      • Bảng nguyên hàm và tính chấtChưa có
    • Tích phân
      • Định nghĩaChưa có
    • Tích phân là lượng tích lũy
      • Tốc độ thay đổi ra lượng tích lũyĐề này
      • Vận tốc ra quãng đườngChưa có
      • Mô hình tăng trưởng theo hàm mũChưa có
    • Diện tích hình phẳng và thể tích
    Mở bản đồ dạng Toán 12
  2. Vì sao là dạng này?

    Dấu hiệu trong chữ đề cho biết dạng.

    Dấu hiệu trong đề

    • “ban đầu” · Lượng ban đầu

      Lượng lúc bắt đầu cộng vào phần tích lũy. Đây là hằng số của nguyên hàm, hay bị quên.

    • “chảy vào” · Lượng tích lũy theo thời gian

      Đề hỏi tổng lượng dồn lại sau một khoảng thời gian. Lượng đó là tích phân của tốc độ trên khoảng thời gian ấy.

    • “tốc độ” · Tốc độ thay đổi của một lượngdấu hiệu chính

      Tốc độ là đạo hàm của lượng theo thời gian. Có tốc độ thì lượng tích lũy là tích phân của tốc độ.

    • “r(t) =” · Hàm số theo thời gian

      Đại lượng được cho bằng công thức của thời gian t, nên lượng thay đổi theo t và tính được bằng đạo hàm, tích phân.

    • “t ≤ 10” · Mốc thời gian đầu và cuối

      Hai mốc thời gian là hai cận của tích phân. Mốc đầu là cận dưới, mốc cuối là cận trên.

    Vì sao không phải dạng dễ nhầm

    • Không phải: Nguyên hàm, tích phân tính trực tiếp

      Bài nguyên hàm, tích phân thuần cho sẵn hàm và cận để tính. Dạng tích lũy kể chuyện thực tế, cho tốc độ theo thời gian và hỏi lượng thay đổi.

    • Không phải: Diện tích hình phẳng, thể tích

      Bài diện tích, thể tích hỏi kích thước của một hình. Dạng tích lũy hỏi một lượng thay đổi theo thời gian.

    • Không phải: Hàm mũ, logarit, lãi suất

      Bài hàm mũ, logarit cho sẵn công thức để thế số. Dạng tích lũy cho tốc độ thay đổi và phải tích phân mới ra lượng.

    • Không phải: Oxyz thực tế, vật chuyển động thẳng

      Bài Oxyz thực tế cho tọa độ điểm và vectơ, hỏi vị trí, khoảng cách trong không gian. Dạng tích lũy chỉ cần tốc độ theo thời gian, không cần tọa độ.

  3. Đưa đề về khuôn chuẩn

    Đặt tên, rồi điền từng dữ kiện vào khuôn.

    Tốc độ và lượng theo thời gian

    Lượng ở thời điểm t bằng lượng ban đầu cộng tích phân của tốc độ từ lúc bắt đầu tới t. Lượng thay đổi giữa hai thời điểm là tích phân của tốc độ giữa hai cận đó.

    Đặt tên

    t
    thời gian, tính từ lúc bắt đầu
    r(t)
    tốc độ thay đổi của lượng (đề có thể gọi là v, f, F′)
    V(t)
    lượng ở thời điểm t

    Điền dữ kiện vào khuôn

    • V₀= 50lượng ban đầu
    • r(t)= −3t + 30tốc độ thay đổi của lượng
    • t₀= 0thời điểm bắt đầu
    • T= 10thời điểm cuối của quá trình
    • a= 2cận dưới của tích phân
    • b= 4cận trên của tích phân
  4. Hướng đi

    Các bước chung của dạng. Chưa tính số.

    Các bước chung của dạng, áp vào đề này.

      Bước đầu tiên là gì?

    1. Làm từng bước

      Mở sau phần “Hướng đi”.

    2. Đáp số và kiểm tra

      Đáp số để cuối. Đi hết các bước trước đã.

    Ví dụ

    Ví dụ của dạng này từ kho, mỗi câu có lời giải 2 cách. AI soạn, Kiwi kiểm tra bằng 2 cách.

    Mở cả 1.200 ví dụ của dạng trong Kho

    Đọc thêm: tích phân và lượng tích lũy

    Nguyên hàm và lượng. Nếu V(t) là lượng nước trong bể thì tốc độ thay đổi là V′(t) = r(t). Vậy V là một nguyên hàm của r.

    Tích phân là diện tích. Lượng thay đổi từ thời điểm a tới b là tích phân của r từ a tới b, bằng V(b) − V(a). Trên đồ thị, đó là diện tích phần dưới đường r(t), phía trên trục hoành.

    Lượng ban đầu. Nguyên hàm có hằng số cộng. Hằng số đó là lượng lúc ban đầu: trong bài là 50 lít.

    Vì sao không lấy hiệu tốc độ. r(b) − r(a) là tốc độ thay đổi bao nhiêu, không phải lượng nước. Trong bài, r(4) − r(2) = −6 còn lượng thật là 42.

    Dành cho thầy cô

    Yêu cầu cần đạt của bài (Chương trình GDPT 2018 môn Toán):

    • T12.TP.YC1 Nhận biết khái niệm nguyên hàm của một hàm số
    • T12.TP.YC2 Giải thích tính chất cơ bản của nguyên hàm
    • T12.TP.YC3 Xác định nguyên hàm của một số hàm sơ cấp (lũy thừa, nghịch đảo, lượng giác, mũ)
    • T12.TP.YC4 Tính nguyên hàm trong trường hợp đơn giản
    • T12.TP.YC5 Nhận biết định nghĩa và tính chất của tích phân
    • T12.TP.YC6 Tính tích phân trong trường hợp đơn giản
    • T12.TP.YC8 Vận dụng tích phân vào bài toán thực tiễn

    LessonSpec 1.0 · toan-12/tp-tichluy@0.2.0 · tp-tichluy/5-buoc@1.0.0 · kiểm chứng exact + numeric