Diện tích và khối tròn xoay
Quay một miền phẳng, thấy khối 3D thành hình.
Kiwi: Câu thể tích có trong Phần III các đề gần đây. Mình đi cùng bạn khoảng 12 phút.
Câu diện tích và thể tích ở Phần III, 0,5 điểm; một số đề hỏi thêm ở Phần I. Có trong 3/3 đề gần nhất của Bộ, gồm đề chính thức và đề minh họa (2025–2026).
Bạn sẽ làm được
- Tính diện tích miền phẳng dưới một đồ thị bằng tích phân.
- Hình dung khối tròn xoay và các lát cắt hình tròn.
- Tính thể tích khối tròn xoay quanh trục Ox.
- Đoán
- Khám phá
- Vì sao
- Luyện
- Tổng kết
Trước khi học, xem Kiwi nhận ra một đề dạng này thế nào: dấu hiệu, khuôn, hướng đi. Đáp số để cuối.
Kiwi nhận dạng đề
Cho amiền phẳng giới hạn bởi đồ thị hàm số y = 1−x² + 3x, btrục hoành và chai đường thẳng x = 20, x = 33. Tính dthể tích ekhối tròn xoay tạo thành khi quay miền đó quanh trục Ox.
Đề thuộc dạng nào?
- Nguyên hàm và tích phân
- Diện tích hình phẳng và thể tích
- Miền dưới đồ thị đa thức và khối tròn xoay quanh trục hoành
Miền phẳng giới hạn bởi đồ thị, trục hoành và hai đường thẳng đứng; tính diện tích bằng tích phân và thể tích khi quay miền quanh trục hoành.
- Phần III · Trả lời ngắn · tối đa 0,5 điểm
- Có trong 4/4 kỳ thi của Bộ (2025–2026)
- 6/6 đề thi thử của Sở
Xem dạng này trên bản đồ
Mở bản đồ dạng Toán 12Nguyên hàm và tích phân
Nguyên hàm
- Bảng nguyên hàm và tính chấtChưa có
Tích phân
- Định nghĩaChưa có
Tích phân là lượng tích lũy
- Tốc độ thay đổi ra lượng tích lũyKiwi đã có
- Vận tốc ra quãng đườngChưa có
- Mô hình tăng trưởng theo hàm mũChưa có
Diện tích hình phẳng và thể tích
- Miền dưới đồ thị đa thức và khối tròn xoay quanh trục hoànhĐề này
- Diện tích giữa hai đườngChưa có
- Thể tích vật thể thực tế theo thiết diệnChưa có
Vì sao là dạng này?
“miền phẳng” · Miền phẳng giới hạn bởi các đường
Đề cho một miền phẳng giới hạn bởi các đường, nên diện tích hay thể tích đều là tích phân trên miền đó.
“trục hoành” · Một biên của miền là trục hoànhdấu hiệu chính
Miền nằm giữa đồ thị và trục hoành, nên chiều cao của miền tại x là |f(x)|.
“hai đường thẳng x” · Hai đường thẳng đứng làm cận
Hai đường x = a và x = b chặn hai bên miền, chính là hai cận của tích phân.
“thể tích” · Hỏi diện tích hoặc thể tích
Diện tích là tích phân của |f(x)|; thể tích khi quay là π nhân tích phân của bình phương f(x).
“khối tròn xoay” · Quay miền phẳng quanh trục hoànhdấu hiệu chính
Quay một miền phẳng quanh trục hoành được khối tròn xoay; lát cắt vuông góc với trục là hình tròn bán kính bằng |f(x)|.
Không phải: Tích phân là lượng tích lũy
Đề lượng tích lũy cho tốc độ thay đổi theo thời gian và hỏi lượng thay đổi. Đề diện tích, thể tích cho một miền phẳng giới hạn bởi các đường.
Không phải: Thể tích khối đa diện, khối cầu
Khối chóp, lăng trụ, khối cầu có công thức thể tích riêng, không cần tích phân. Khối tròn xoay ở đây sinh ra khi quay miền dưới đồ thị quanh trục.
Không phải: Tính tích phân cho sẵn
Đề tích phân cho sẵn biểu thức tích phân và hỏi giá trị. Đề này cho miền phẳng, phải tự lập tích phân từ hình.
Đưa đề về khuôn chuẩn
Miền dưới đồ thị trên một đoạn
Ghi hàm số làm biên trên, trục hoành làm biên dưới và hai cận. Diện tích và thể tích đều là tích phân trên đoạn đó.
- f(x)
- hàm số có đồ thị là biên của miền
- a, b
- hai cận, hai đường thẳng đứng chặn miền
- S
- diện tích miền phẳng
- V
- thể tích khối tròn xoay khi quay miền quanh trục hoành
- f(x)= −x² + 3x
- a= 0
- b= 3
Hướng đi
Các bước chung của dạng, áp vào đề này.
Bước đầu tiên là gì?
Làm từng bước
Đáp số và kiểm tra
Ví dụ
- Diện tích miền phẳng giới hạn bởi đồ thị và trục hoànhTrong buổi thi thử của trường có câu hỏi sau. Diện tích miền phẳng giới hạn bởi đồ thị y = −0,5x² + 1,5x, trục Ox và hai đường thẳng x = 0, x = 3 bằngPhần INhận biết
- Diện tích miền phẳng giới hạn bởi đồ thị và trục hoànhMột bình tưới cây có thân cong được vẽ trên hệ trục Oxy. Diện tích miền phẳng giới hạn bởi đồ thị y = −0,5x² + x + 2, trục Ox và hai đường thẳng x = 0, x = 1 bằngPhần INhận biết
- Diện tích miền phẳng giới hạn bởi đồ thị và trục hoànhĐây là một bài toán ứng dụng của tích phân. Diện tích miền phẳng giới hạn bởi đồ thị y = −x² − 2x + 2, trục Ox và hai đường thẳng x = −2, x = 0 bằngPhần INhận biết
- Thể tích khối tròn xoay viết dạng một số nhân πMột xưởng gốm dựng mặt cắt dọc của chiếc bình trên hệ trục Oxy. Quay miền phẳng giới hạn bởi đồ thị y = −0,5x² + 3x − 4, trục Ox và hai đường thẳng x = 2, x = 3 quanh trục Ox được một khối tròn xoay. Thể tích của khối đó bằngPhần IThông hiểu
- Thể tích khối tròn xoay viết dạng một số nhân πCho bài toán về tích phân như sau. Quay miền phẳng giới hạn bởi đồ thị y = −0,5x² + 1,5x + 1, trục Ox và hai đường thẳng x = 1, x = 3 quanh trục Ox được một khối tròn xoay. Thể tích của khối đó bằngPhần IThông hiểu
- Thể tích khối tròn xoay viết dạng một số nhân πCho bài toán về tích phân như sau. Quay miền phẳng giới hạn bởi đồ thị y = −0,5x² − x, trục Ox và hai đường thẳng x = −1, x = 0 quanh trục Ox được một khối tròn xoay. Thể tích của khối đó bằngPhần IThông hiểu
- Thể tích khối tròn xoay sinh bởi parabol có đỉnh trên trục tungMột chậu cây có mặt cắt dọc được vẽ trên hệ trục Oxy. Quay miền phẳng giới hạn bởi đồ thị y = x² − 3x + 4, trục Ox và hai đường thẳng x = −2, x = 1 quanh trục Ox được một khối tròn xoay. Thể tích của khối đó bằngPhần IVận dụng
- Thể tích khối tròn xoay sinh bởi parabol có đỉnh trên trục tungMột kỹ sư vẽ mặt cắt dọc vỏ loa trên hệ trục Oxy. Quay miền phẳng giới hạn bởi đồ thị y = x² + 1, trục Ox và hai đường thẳng x = 0, x = 3 quanh trục Ox được một khối tròn xoay. Thể tích của khối đó bằngPhần IVận dụng
- Thể tích khối tròn xoay sinh bởi parabol có đỉnh trên trục tungMột bình tưới cây có thân cong được vẽ trên hệ trục Oxy. Quay miền phẳng giới hạn bởi đồ thị y = 2x² + 2x + 3, trục Ox và hai đường thẳng x = 0, x = 2 quanh trục Ox được một khối tròn xoay. Thể tích của khối đó bằngPhần IVận dụng
- Đúng sai về giao điểm với trục hoành, diện tích và công thức thể tíchTrong mặt phẳng tọa độ Oxy, xét bài toán sau. Gọi (H) là miền phẳng giới hạn bởi đồ thị y = −x² + 2x + 6, trục Ox và hai đường thẳng x = 2, x = 3.Phần IINhận biết
- Đúng sai về giao điểm với trục hoành, diện tích và công thức thể tíchCâu sau trích từ một đề kiểm tra giữa kỳ tự soạn. Gọi (H) là miền phẳng giới hạn bởi đồ thị y = −x² + 4x, trục Ox và hai đường thẳng x = 3, x = 4.Phần IINhận biết
- Đúng sai về giao điểm với trục hoành, diện tích và công thức thể tíchPhiếu bài tập về nhà có câu sau. Gọi (H) là miền phẳng giới hạn bởi đồ thị y = −0,5x² + 2x − 1,5, trục Ox và hai đường thẳng x = 1, x = 3.Phần IINhận biết
- Đúng sai về diện tích, công thức thể tích, thể tích và lát cắtTrong mặt phẳng tọa độ Oxy, xét bài toán sau. Gọi (H) là miền phẳng giới hạn bởi đồ thị y = −x² + 8x − 12, trục Ox và hai đường thẳng x = 2, x = 4. Quay (H) quanh trục Ox được một khối tròn xoay có thể tích V.Phần IIThông hiểu
- Đúng sai về diện tích, công thức thể tích, thể tích và lát cắtMột bể chứa nước mưa có thành cong được vẽ trên hệ trục Oxy. Gọi (H) là miền phẳng giới hạn bởi đồ thị y = −2x² + 8x + 1, trục Ox và hai đường thẳng x = 3, x = 4. Quay (H) quanh trục Ox được một khối tròn xoay có thể tích V.Phần IIThông hiểu
- Đúng sai về diện tích, công thức thể tích, thể tích và lát cắtMột cột tiêu giao thông có mặt cắt dọc vẽ trên hệ trục Oxy. Gọi (H) là miền phẳng giới hạn bởi đồ thị y = −2x² + 10x − 5, trục Ox và hai đường thẳng x = 1, x = 3. Quay (H) quanh trục Ox được một khối tròn xoay có thể tích V.Phần IIThông hiểu
- Diện tích miền phẳng (trả lời ngắn)Một cửa hàng hoa thiết kế lọ trưng bày, mặt cắt dọc vẽ trên hệ trục Oxy. Tính diện tích miền phẳng giới hạn bởi đồ thị y = −x² − x + 2, trục Ox và hai đường thẳng x = −2, x = −1 (làm tròn đến hàng phần trăm).Phần IIINhận biết
- Diện tích miền phẳng (trả lời ngắn)Một món đồ chơi hình quả trứng gỗ được mô tả trên hệ trục Oxy. Tính diện tích miền phẳng giới hạn bởi đồ thị y = −0,25x² − 0,5x + 1, trục Ox và hai đường thẳng x = −2, x = −1 (làm tròn đến hàng phần trăm).Phần IIINhận biết
- Diện tích miền phẳng (trả lời ngắn)Một thùng ủ phân hữu cơ có mặt cắt dọc vẽ trên hệ trục Oxy. Tính diện tích miền phẳng giới hạn bởi đồ thị y = −x² + 6x − 8, trục Ox và hai đường thẳng x = 3, x = 4 (làm tròn đến hàng phần trăm).Phần IIINhận biết
- Thể tích khối tròn xoay (trả lời ngắn)Một chiếc chum đựng gạo có mặt cắt dọc vẽ trên hệ trục Oxy. Quay miền phẳng giới hạn bởi đồ thị y = −0,5x² + 1,5x + 1, trục Ox và hai đường thẳng x = 2, x = 3 quanh trục Ox. Thể tích khối tròn xoay tạo thành bằng bao nhiêu (làm tròn đến hàng phần mười)?Phần IIIThông hiểu
- Thể tích khối tròn xoay (trả lời ngắn)Một hình phẳng được cho bằng đồ thị trên hệ trục Oxy. Quay miền phẳng giới hạn bởi đồ thị y = −0,5x² + 2x − 1,5, trục Ox và hai đường thẳng x = 1, x = 3 quanh trục Ox. Thể tích khối tròn xoay tạo thành bằng bao nhiêu (làm tròn đến hàng phần mười)?Phần IIIThông hiểu
- Thể tích khối tròn xoay (trả lời ngắn)Đây là một bài toán ứng dụng của tích phân. Quay miền phẳng giới hạn bởi đồ thị y = −0,5x² + 0,5, trục Ox và hai đường thẳng x = −1, x = 0 quanh trục Ox. Thể tích khối tròn xoay tạo thành bằng bao nhiêu (làm tròn đến hàng phần mười)?Phần IIIThông hiểu
- Thể tích khối tròn xoay sinh bởi đường thẳng (trả lời ngắn)Một khuôn đúc có mặt cắt dọc được mô tả trên hệ trục Oxy. Quay miền phẳng giới hạn bởi đường thẳng y = −x + 2, trục Ox và hai đường thẳng x = 0, x = 2 quanh trục Ox. Thể tích khối tròn xoay tạo thành bằng bao nhiêu (làm tròn đến hàng phần mười)?Phần IIIVận dụng
- Thể tích khối tròn xoay sinh bởi đường thẳng (trả lời ngắn)Một bình tưới cây có thân cong được vẽ trên hệ trục Oxy. Quay miền phẳng giới hạn bởi đường thẳng y = x + 1, trục Ox và hai đường thẳng x = 1, x = 3 quanh trục Ox. Thể tích khối tròn xoay tạo thành bằng bao nhiêu (làm tròn đến hàng phần mười)?Phần IIIVận dụng
- Diện tích miền phẳng dưới parabol có đỉnh trên trục tung (trả lời ngắn)Trong phòng thí nghiệm, mặt cắt dọc một bình thủy tinh được vẽ trên hệ trục Oxy. Tính diện tích miền phẳng giới hạn bởi đồ thị y = 3x², trục Ox và hai đường thẳng x = −1, x = 0 (làm tròn đến hàng phần trăm).Phần IIIVận dụng
Đọc thêm: diện tích và khối tròn xoay
Diện tích là tích phân. Với f không âm trên đoạn từ a đến b, diện tích miền dưới đồ thị, trên trục Ox, bằng tích phân của f từ a đến b.
Lát cắt hình tròn. Quay miền quanh Ox, mặt phẳng vuông góc với Ox tại x cắt khối theo một hình tròn bán kính f(x). Thể tích bằng tích phân của diện tích lát cắt, tức π nhân tích phân của bình phương f.
Vì sao không phải π nhân diện tích. Phần miền ở xa trục quay tạo ra lát cắt lớn hơn nhiều so với phần ở gần trục, vì bán kính được bình phương. Nên thể tích không tỉ lệ với diện tích miền.
Vật thể thực tế. Đề thi hay hỏi vật có dạng khối tròn xoay như hạt cườm, chân đế, bình hoa. Cách làm vẫn là tìm hàm biên, rồi cộng các lát cắt hình tròn.
Dành cho thầy cô
Yêu cầu cần đạt của bài (Chương trình GDPT 2018 môn Toán):
- Dùng tích phân tính diện tích hình phẳng và thể tích khối hình học
- Vận dụng tích phân vào bài toán thực tiễn