SGK Kết nối tri thức · Bài 18–19

Xác suất có điều kiện và Bayes

Xét nghiệm dương tính, có chắc là mắc bệnh?

Kiwi: Bài này năm nào cũng có trong đề. Mình đi cùng bạn khoảng 12 phút.

Trong đề thi

Phần II, 1 điểm, có trong 3 đề gần nhất (2025–2026).

Bạn sẽ làm được

  • Chọn đúng mẫu số khi đề nói "biết rằng".
  • Phân biệt P(A | B) với P(B | A).
  • Tính xác suất toàn phần bằng bảng hoặc cây.
  1. Đoán
  2. Khám phá
  3. Vì sao
  4. Luyện
  5. Tổng kết

Báo lỗi nội dung

Trước khi học, xem Kiwi nhận ra một đề dạng này thế nào: dấu hiệu, khuôn, hướng đi. Đáp số để cuối.

Kiwi nhận dạng đề

Xác suất có điều kiện và Bayes

Ở một vùng, tỉ lệ người mắc bệnh X là 1%. Một loại xét nghiệm cho kết quả dương tính với 90% số người mắc bệnh và với 5% số người không mắc bệnh. Chọn ngẫu nhiên một người ở vùng đó làm xét nghiệm.

a) Xác suất để người đó không mắc bệnh X bằng 99%.

b) Xác suất để người đó có kết quả dương tính bằng 0,0585.

c) Xác suất để người đó mắc bệnh X, biết rằng người đó có kết quả dương tính lớn hơn 0,5.

d) Xác suất để người đó không mắc bệnh X, biết rằng người đó có kết quả dương tính lớn hơn xác suất để người đó mắc bệnh X, biết rằng người đó có kết quả dương tính.

  1. Đề thuộc dạng nào?

    Vị trí của đề trên bản đồ dạng.

    1. Xác suất
    2. Xác suất có điều kiện
    3. Bayes với hai nhóm (tìm xác suất ngược)

    Tổng thể chia hai nhóm, biết tỉ lệ của một biến cố trong từng nhóm; tính xác suất toàn phần rồi hỏi ngược lại nhóm.

    • Phần II · Đúng/Sai · tối đa 1 điểm
    • Có trong 4/4 kỳ thi của Bộ (2025–2026)
    • 4/6 đề thi thử của Sở
    Xem dạng này trên bản đồ

    Xác suất

    • Xác suất có điều kiện
      • Bayes với hai nhóm (tìm xác suất ngược)Đề này
      • Bayes nhiều giai đoạn (chuyển biChưa có
    Mở bản đồ dạng Toán 12
  2. Vì sao là dạng này?

    Dấu hiệu trong chữ đề cho biết dạng.

    Dấu hiệu trong đề

    • “tỉ lệ người mắc bệnh X là 1%” · Tỉ lệ tính riêng trong từng nhómdấu hiệu chính

      Mỗi tỉ lệ chỉ tính trong một nhóm, nên đó là xác suất có điều kiện của biến cố khi biết nhóm.

    • “xét nghiệm” · Kết quả kiểm tra, sàng lọc

      Biến cố đề quan tâm là kết quả kiểm tra. Đề thường hỏi ngược lại nhóm khi đã biết kết quả.

    • “Chọn ngẫu nhiên một” · Chọn một cá thể bất kỳ

      Chọn một cá thể bất kỳ thì xác suất bằng tỉ lệ trong tổng thể.

    • “biết” · Điều kiện đã xảy radấu hiệu chính

      Sau chữ "biết" là điều đã xảy ra. Chỉ xét trong nhóm đó, nhóm đó là mẫu số.

    Vì sao không phải dạng dễ nhầm

    • Không phải: Đếm, tổ hợp, xác suất cổ điển

      Xác suất cổ điển đếm số cách rồi chia. Đề Bayes không bắt đếm, mà cho tỉ lệ trong từng nhóm và hỏi ngược điều kiện.

    • Không phải: Thống kê mẫu ghép nhóm

      Bảng thống kê cho tần số để tính số đặc trưng. Đề Bayes cho tỉ lệ của một biến cố trong từng nhóm.

  3. Đưa đề về khuôn chuẩn

    Đặt tên, rồi điền từng dữ kiện vào khuôn.

    Cây hai tầng

    Tầng một là hai nhóm bù nhau. Tầng hai là biến cố trong từng nhóm. Đề cho số lượng thì cây ghi số lượng.

    Đặt tên

    A
    cá thể thuộc nhóm thứ nhất
    Ā
    cá thể thuộc nhóm thứ hai (nhóm còn lại)
    E
    biến cố đề quan tâm (kết quả kiểm tra)

    Điền dữ kiện vào khuôn

    • P(A)= 0,01 (1%)tỉ lệ nhóm thứ nhất
    • P(E | A)= 0,9 (90%)tỉ lệ biến cố trong nhóm thứ nhất
    • P(E | Ā)= 0,05 (5%)tỉ lệ biến cố trong nhóm thứ hai

    Đề không ghi riêng các ô này. Ô nào cần thì tính từ dữ kiện ở trên: P(Ā) · P(E) · N · n(A) · n(Ā)

    Dữ kiện trong đề

    số trong ý cần chấm: tự tính rồi so

  4. Hướng đi

    Các bước chung của dạng. Chưa tính số.

    Các bước chung của dạng, áp vào đề này.

      Bước đầu tiên là gì?

    1. Làm từng bước

      Mở sau phần “Hướng đi”.

    2. Đáp số và kiểm tra

      Đáp số để cuối. Đi hết các bước trước đã.

    Ví dụ

    Ví dụ của dạng này từ kho, mỗi câu có lời giải 2 cách. AI soạn, Kiwi kiểm tra bằng 2 cách.

    Mở cả 1.200 ví dụ của dạng trong Kho

    Đọc thêm: định nghĩa, xác suất toàn phần, Bayes

    Xác suất có điều kiện. Cho hai biến cố A và B với P(B) > 0. Xác suất của A khi biết B đã xảy ra là P(A | B) = P(AB) / P(B). Hiểu bằng số đếm: chỉ nhìn trong nhóm B, rồi đếm xem bao nhiêu phần trong đó thuộc A. Trong bài, B là "được báo dương tính" (117 người), A là "mắc bệnh"; nhóm vừa A vừa B có 19 người, nên P(A | B) = 19/117 ≈ 0,16.

    Công thức nhân. Từ định nghĩa suy ra P(AB) = P(B)·P(A | B) = P(A)·P(B | A).

    Công thức xác suất toàn phần. Nếu biết P(A), P(B | A) và P(B | Ā) thì P(B) = P(A)·P(B | A) + P(Ā)·P(B | Ā). Trong bài: P(dương) = 0,02·0,95 + 0,98·0,1 = 0,019 + 0,098 = 0,117. Trên sơ đồ cây, đó là tổng hai nhánh dẫn tới "dương tính".

    Công thức Bayes. Ghép hai công thức trên: P(A | B) = P(A)·P(B | A) / [P(A)·P(B | A) + P(Ā)·P(B | Ā)]. Với số liệu của bài: 0,019 / 0,117 ≈ 0,162.

    Vì sao kết quả nhỏ? Bệnh hiếm (2%) nên người khỏe rất đông. Chỉ 10% trong số đó bị báo nhầm cũng đã là 98 người, gấp 5 lần 19 người mắc bệnh thật. Đó là "tỉ lệ nền": bỏ qua nó thì sẽ đoán quá cao.

    Lưu ý. P(A | B) và P(B | A) thường khác nhau. P(dương | mắc) = 95% nói về độ nhạy của xét nghiệm; P(mắc | dương) ≈ 16% mới trả lời câu hỏi của người nhận kết quả.

    Giải đề của bạn
    Dành cho thầy cô

    Yêu cầu cần đạt của bài (Chương trình GDPT 2018 môn Toán):

    • T12.XS.YC1 Nhận biết khái niệm xác suất có điều kiện
    • T12.XS.YC2 Giải thích ý nghĩa của xác suất có điều kiện trong tình huống quen thuộc
    • T12.XS.YC3 Mô tả công thức xác suất toàn phần và công thức Bayes qua bảng hai chiều và sơ đồ cây
    • T12.XS.YC4 Dùng công thức Bayes tính xác suất có điều kiện và vận dụng vào bài toán thực tiễn
    • T12.XS.YC5 Dùng sơ đồ cây tính xác suất có điều kiện trong bài toán thống kê

    LessonSpec 1.0 · toan-12/xs-bayes@0.2.4 · xs-bayes/5-buoc@1.0.0 · kiểm chứng formula + counts