Xác suất có điều kiện và Bayes
Xét nghiệm dương tính, có chắc là mắc bệnh?
Kiwi: Bài này năm nào cũng có trong đề. Mình đi cùng bạn khoảng 12 phút.
Phần II, 1 điểm, có trong 3 đề gần nhất (2025–2026).
Bạn sẽ làm được
- Chọn đúng mẫu số khi đề nói "biết rằng".
- Phân biệt P(A | B) với P(B | A).
- Tính xác suất toàn phần bằng bảng hoặc cây.
- Đoán
- Khám phá
- Vì sao
- Luyện
- Tổng kết
Trước khi học, xem Kiwi nhận ra một đề dạng này thế nào: dấu hiệu, khuôn, hướng đi. Đáp số để cuối.
Kiwi nhận dạng đề
Ở một vùng, atỉ lệ người mắc bệnh X là 11%. Một loại bxét nghiệm cho kết quả dương tính với 290% số người mắc bệnh và với 35% số người không mắc bệnh. cChọn ngẫu nhiên một người ở vùng đó làm xét nghiệm.
a) Xác suất để người đó không mắc bệnh X bằng 499%.
b) Xác suất để người đó có kết quả dương tính bằng 50,0585.
c) Xác suất để người đó mắc bệnh Xd, biết rằng người đó có kết quả dương tính lớn hơn 60,5.
d) Xác suất để người đó không mắc bệnh X, biết rằng người đó có kết quả dương tính lớn hơn xác suất để người đó mắc bệnh X, biết rằng người đó có kết quả dương tính.
Đề thuộc dạng nào?
- Xác suất
- Xác suất có điều kiện
- Bayes với hai nhóm (tìm xác suất ngược)
Tổng thể chia hai nhóm, biết tỉ lệ của một biến cố trong từng nhóm; tính xác suất toàn phần rồi hỏi ngược lại nhóm.
- Phần II · Đúng/Sai · tối đa 1 điểm
- Có trong 4/4 kỳ thi của Bộ (2025–2026)
- 4/6 đề thi thử của Sở
Xem dạng này trên bản đồ
Mở bản đồ dạng Toán 12Xác suất
Xác suất có điều kiện
- Bayes với hai nhóm (tìm xác suất ngược)Đề này
- Bayes nhiều giai đoạn (chuyển biChưa có
Vì sao là dạng này?
“tỉ lệ người mắc bệnh X là 1%” · Tỉ lệ tính riêng trong từng nhómdấu hiệu chính
Mỗi tỉ lệ chỉ tính trong một nhóm, nên đó là xác suất có điều kiện của biến cố khi biết nhóm.
“xét nghiệm” · Kết quả kiểm tra, sàng lọc
Biến cố đề quan tâm là kết quả kiểm tra. Đề thường hỏi ngược lại nhóm khi đã biết kết quả.
“Chọn ngẫu nhiên một” · Chọn một cá thể bất kỳ
Chọn một cá thể bất kỳ thì xác suất bằng tỉ lệ trong tổng thể.
“biết” · Điều kiện đã xảy radấu hiệu chính
Sau chữ "biết" là điều đã xảy ra. Chỉ xét trong nhóm đó, nhóm đó là mẫu số.
Không phải: Đếm, tổ hợp, xác suất cổ điển
Xác suất cổ điển đếm số cách rồi chia. Đề Bayes không bắt đếm, mà cho tỉ lệ trong từng nhóm và hỏi ngược điều kiện.
Không phải: Thống kê mẫu ghép nhóm
Bảng thống kê cho tần số để tính số đặc trưng. Đề Bayes cho tỉ lệ của một biến cố trong từng nhóm.
Đưa đề về khuôn chuẩn
Cây hai tầng
Tầng một là hai nhóm bù nhau. Tầng hai là biến cố trong từng nhóm. Đề cho số lượng thì cây ghi số lượng.
- A
- cá thể thuộc nhóm thứ nhất
- Ā
- cá thể thuộc nhóm thứ hai (nhóm còn lại)
- E
- biến cố đề quan tâm (kết quả kiểm tra)
- P(A)= 0,01
- P(E | A)= 0,9
- P(E | Ā)= 0,05
Hướng đi
Các bước chung của dạng, áp vào đề này.
Bước đầu tiên là gì?
Làm từng bước
Đáp số và kiểm tra
Ví dụ
- Xác suất toàn phần của một biến cốMột trang trại có hai dãy chuồng gà. Trong đó, trứng của dãy chuồng thứ nhất chiếm 35%, trứng của dãy chuồng thứ hai chiếm 65%. Tỉ lệ bị nứt vỏ trong số trứng của dãy chuồng thứ nhất là 85%, trong số trứng của dãy chuồng thứ hai là 4%. Chọn ngẫu nhiên một quả trứng. Xác suất để quả trứng đó bị nứt vỏ bằngPhần INhận biết
- Xác suất toàn phần của một biến cốMột cảm biến ở phòng thí nghiệm theo dõi các lần đo. Trong đó, lần đo có rò rỉ chiếm 65%, lần đo không rò rỉ chiếm 35%. Tỉ lệ phát tín hiệu báo động trong số lần đo có rò rỉ là 80%, trong số lần đo không rò rỉ là 20%. Chọn ngẫu nhiên một lần đo. Xác suất để lần đo đó phát tín hiệu báo động bằngPhần INhận biết
- Xác suất toàn phần của một biến cốMột nhà máy có hai dây chuyền làm bóng đèn. Trong đó, bóng đèn của dây chuyền thứ nhất chiếm 65%, bóng đèn của dây chuyền thứ hai chiếm 35%. Tỉ lệ là phế phẩm trong số bóng đèn của dây chuyền thứ nhất là 90%, trong số bóng đèn của dây chuyền thứ hai là 10%. Chọn ngẫu nhiên một bóng đèn. Xác suất để bóng đèn đó là phế phẩm bằngPhần INhận biết
- Xác suất ngược bằng công thức BayesMột lớp ôn thi chia hai nhóm học. Trong đó, học sinh nhóm học buổi sáng chiếm 70%, học sinh nhóm học buổi chiều chiếm 30%. Tỉ lệ đạt điểm giỏi trong số học sinh nhóm học buổi sáng là 88%, trong số học sinh nhóm học buổi chiều là 6%. Chọn ngẫu nhiên một học sinh, biết rằng học sinh đó đạt điểm giỏi. Xác suất để nó thuộc học sinh nhóm học buổi sáng gần nhất với giá trị nào?Phần IThông hiểu
- Xác suất ngược bằng công thức BayesMột phòng khám dùng bộ xét nghiệm nhanh cho một bệnh giả định. Trong đó, người mắc bệnh chiếm 20%, người không mắc bệnh chiếm 80%. Tỉ lệ có kết quả dương tính trong số người mắc bệnh là 70%, trong số người không mắc bệnh là 6%. Chọn ngẫu nhiên một người, biết rằng người đó có kết quả dương tính. Xác suất để nó thuộc người mắc bệnh gần nhất với giá trị nào?Phần IThông hiểu
- Xác suất ngược bằng công thức BayesMột quán ăn nhận đơn tại quán và đơn giao đi. Trong đó, đơn tại quán chiếm 20%, đơn giao đi chiếm 80%. Tỉ lệ được đánh giá năm sao trong số đơn tại quán là 70%, trong số đơn giao đi là 15%. Chọn ngẫu nhiên một đơn hàng, biết rằng đơn hàng đó được đánh giá năm sao. Xác suất để nó thuộc đơn tại quán gần nhất với giá trị nào?Phần IThông hiểu
- Xác suất ngược khi đề cho số lượngMột chatbot nhận câu hỏi dễ và câu hỏi khó. Có 32 câu hỏi, trong đó 20 câu hỏi là câu hỏi dễ, còn lại là câu hỏi khó. Trong số câu hỏi dễ có 75% được trả lời đúng; trong số câu hỏi khó có 50% được trả lời đúng. Chọn ngẫu nhiên một câu hỏi, biết rằng câu hỏi đó được trả lời đúng. Xác suất để nó thuộc câu hỏi khó gần nhất với giá trị nào?Phần IVận dụng
- Xác suất ngược khi đề cho số lượngMột quán ăn nhận đơn tại quán và đơn giao đi. Có 32 đơn hàng, trong đó 8 đơn hàng là đơn tại quán, còn lại là đơn giao đi. Trong số đơn tại quán có 50% được đánh giá năm sao; trong số đơn giao đi có 25% được đánh giá năm sao. Chọn ngẫu nhiên một đơn hàng, biết rằng đơn hàng đó được đánh giá năm sao. Xác suất để nó thuộc đơn giao đi gần nhất với giá trị nào?Phần IVận dụng
- Xác suất ngược khi đề cho số lượngMột nhà máy có hai dây chuyền làm bóng đèn. Có 50 bóng đèn, trong đó 30 bóng đèn là bóng đèn của dây chuyền thứ nhất, còn lại là bóng đèn của dây chuyền thứ hai. Trong số bóng đèn của dây chuyền thứ nhất có 40% là phế phẩm; trong số bóng đèn của dây chuyền thứ hai có 10% là phế phẩm. Chọn ngẫu nhiên một bóng đèn, biết rằng bóng đèn đó là phế phẩm. Xác suất để nó thuộc bóng đèn của dây chuyền thứ hai gần nhất với giá trị nào?Phần IVận dụng
- Đúng sai về xác suất có điều kiện từ P(A), P(B), P(AB)Một đội bóng có cầu thủ chính và cầu thủ dự bị đá phạt. Cho hai biến cố A, B với P(A) = 0,16; P(B) = 0,6; P(AB) = 0,12. Xét xác suất của một biến cố, biết rằng biến cố kia đã xảy ra.Phần IINhận biết
- Đúng sai về xác suất có điều kiện từ P(A), P(B), P(AB)Một đội bóng có cầu thủ chính và cầu thủ dự bị đá phạt. Cho hai biến cố A, B với P(A) = 0,52; P(B) = 0,7; P(AB) = 0,49. Xét xác suất của một biến cố, biết rằng biến cố kia đã xảy ra.Phần IINhận biết
- Đúng sai về xác suất có điều kiện từ P(A), P(B), P(AB)Một thử nghiệm giả định chia người tham gia thành hai nhóm. Cho hai biến cố A, B với P(A) = 0,54; P(B) = 0,2; P(AB) = 0,14. Xét xác suất của một biến cố, biết rằng biến cố kia đã xảy ra.Phần IINhận biết
- Đúng sai về tỉ lệ trong nhóm, xác suất toàn phần, BayesMột trường có học sinh ở nội thành và ngoại thành. Trong đó, học sinh ở nội thành chiếm 70%, học sinh ở ngoại thành chiếm 30%. Tỉ lệ đi học bằng xe buýt trong số học sinh ở nội thành là 75%, trong số học sinh ở ngoại thành là 6%. Chọn ngẫu nhiên một học sinh.Phần IIThông hiểu
- Đúng sai về tỉ lệ trong nhóm, xác suất toàn phần, BayesMột đợt sàng lọc sức khỏe dùng một phép thử giả định. Trong đó, người có nguy cơ cao chiếm 40%, người có nguy cơ thấp chiếm 60%. Tỉ lệ được phép thử báo cần khám thêm trong số người có nguy cơ cao là 60%, trong số người có nguy cơ thấp là 10%. Chọn ngẫu nhiên một người.Phần IIThông hiểu
- Đúng sai về tỉ lệ trong nhóm, xác suất toàn phần, BayesMột cửa hàng bán hạt giống của hai cơ sở. Trong đó, hạt của cơ sở thứ nhất chiếm 55%, hạt của cơ sở thứ hai chiếm 45%. Tỉ lệ nảy mầm trong số hạt của cơ sở thứ nhất là 70%, trong số hạt của cơ sở thứ hai là 20%. Chọn ngẫu nhiên một hạt giống.Phần IIThông hiểu
- Đúng sai khi đề cho số lượng hai nhómMột xưởng nhập linh kiện từ hai nhà cung cấp. Có 40 linh kiện, trong đó 30 linh kiện là linh kiện của nhà cung cấp thứ nhất, còn lại là linh kiện của nhà cung cấp thứ hai. Trong số linh kiện của nhà cung cấp thứ nhất có 60% bị hỏng; trong số linh kiện của nhà cung cấp thứ hai có 10% bị hỏng. Chọn ngẫu nhiên một linh kiện.Phần IIVận dụng
- Đúng sai khi đề cho số lượng hai nhómMột xưởng nhập linh kiện từ hai nhà cung cấp. Có 40 linh kiện, trong đó 25 linh kiện là linh kiện của nhà cung cấp thứ nhất, còn lại là linh kiện của nhà cung cấp thứ hai. Trong số linh kiện của nhà cung cấp thứ nhất có 80% bị hỏng; trong số linh kiện của nhà cung cấp thứ hai có 40% bị hỏng. Chọn ngẫu nhiên một linh kiện.Phần IIVận dụng
- Đúng sai khi đề cho số lượng hai nhómMột cảm biến ở phòng thí nghiệm theo dõi các lần đo. Có 40 lần đo, trong đó 20 lần đo là lần đo có rò rỉ, còn lại là lần đo không rò rỉ. Trong số lần đo có rò rỉ có 90% phát tín hiệu báo động; trong số lần đo không rò rỉ có 60% phát tín hiệu báo động. Chọn ngẫu nhiên một lần đo.Phần IIVận dụng
- Xác suất toàn phần (trả lời ngắn)Một đội bóng có cầu thủ chính và cầu thủ dự bị đá phạt. Trong đó, cú sút của cầu thủ chính chiếm 55%, cú sút của cầu thủ dự bị chiếm 45%. Tỉ lệ thành bàn trong số cú sút của cầu thủ chính là 92%, trong số cú sút của cầu thủ dự bị là 15%. Chọn ngẫu nhiên một cú sút. Xác suất để cú sút đó thành bàn bằng bao nhiêu (làm tròn đến hàng phần trăm)?Phần IIINhận biết
- Xác suất toàn phần (trả lời ngắn)Một trường có học sinh ở nội thành và ngoại thành. Trong đó, học sinh ở nội thành chiếm 75%, học sinh ở ngoại thành chiếm 25%. Tỉ lệ đi học bằng xe buýt trong số học sinh ở nội thành là 95%, trong số học sinh ở ngoại thành là 3%. Chọn ngẫu nhiên một học sinh. Xác suất để học sinh đó đi học bằng xe buýt bằng bao nhiêu (làm tròn đến hàng phần trăm)?Phần IIINhận biết
- Xác suất toàn phần (trả lời ngắn)Một cảm biến ở phòng thí nghiệm theo dõi các lần đo. Trong đó, lần đo có rò rỉ chiếm 20%, lần đo không rò rỉ chiếm 80%. Tỉ lệ phát tín hiệu báo động trong số lần đo có rò rỉ là 70%, trong số lần đo không rò rỉ là 10%. Chọn ngẫu nhiên một lần đo. Xác suất để lần đo đó phát tín hiệu báo động bằng bao nhiêu (làm tròn đến hàng phần trăm)?Phần IIINhận biết
- Xác suất ngược bằng Bayes (trả lời ngắn)Một khu phố có hộ dân và cửa hàng. Trong đó, túi rác của hộ dân chiếm 60%, túi rác của cửa hàng chiếm 40%. Tỉ lệ được phân loại đúng trong số túi rác của hộ dân là 98%, trong số túi rác của cửa hàng là 4%. Chọn ngẫu nhiên một túi rác, biết rằng túi rác đó được phân loại đúng. Xác suất để nó thuộc túi rác của cửa hàng bằng bao nhiêu (làm tròn đến hàng phần trăm)?Phần IIIThông hiểu
- Xác suất ngược bằng Bayes (trả lời ngắn)Một cảm biến ở phòng thí nghiệm theo dõi các lần đo. Trong đó, lần đo có rò rỉ chiếm 15%, lần đo không rò rỉ chiếm 85%. Tỉ lệ phát tín hiệu báo động trong số lần đo có rò rỉ là 85%, trong số lần đo không rò rỉ là 6%. Chọn ngẫu nhiên một lần đo, biết rằng lần đo đó phát tín hiệu báo động. Xác suất để nó thuộc lần đo không rò rỉ bằng bao nhiêu (làm tròn đến hàng phần trăm)?Phần IIIThông hiểu
- Xác suất ngược bằng Bayes (trả lời ngắn)Một hợp tác xã thu trái cây từ hai vườn. Trong đó, trái của vườn đồi chiếm 20%, trái của vườn bãi chiếm 80%. Tỉ lệ đạt chuẩn xuất khẩu trong số trái của vườn đồi là 85%, trong số trái của vườn bãi là 2%. Chọn ngẫu nhiên một trái cây, biết rằng trái cây đó đạt chuẩn xuất khẩu. Xác suất để nó thuộc trái của vườn bãi bằng bao nhiêu (làm tròn đến hàng phần trăm)?Phần IIIThông hiểu
Đọc thêm: định nghĩa, xác suất toàn phần, Bayes
Xác suất có điều kiện. Cho hai biến cố A và B với P(B) > 0. Xác suất của A khi biết B đã xảy ra là P(A | B) = P(AB) / P(B). Hiểu bằng số đếm: chỉ nhìn trong nhóm B, rồi đếm xem bao nhiêu phần trong đó thuộc A. Trong bài, B là "được báo dương tính" (117 người), A là "mắc bệnh"; nhóm vừa A vừa B có 19 người, nên P(A | B) = 19/117 ≈ 0,16.
Công thức nhân. Từ định nghĩa suy ra P(AB) = P(B)·P(A | B) = P(A)·P(B | A).
Công thức xác suất toàn phần. Nếu biết P(A), P(B | A) và P(B | Ā) thì P(B) = P(A)·P(B | A) + P(Ā)·P(B | Ā). Trong bài: P(dương) = 0,02·0,95 + 0,98·0,1 = 0,019 + 0,098 = 0,117. Trên sơ đồ cây, đó là tổng hai nhánh dẫn tới "dương tính".
Công thức Bayes. Ghép hai công thức trên: P(A | B) = P(A)·P(B | A) / [P(A)·P(B | A) + P(Ā)·P(B | Ā)]. Với số liệu của bài: 0,019 / 0,117 ≈ 0,162.
Vì sao kết quả nhỏ? Bệnh hiếm (2%) nên người khỏe rất đông. Chỉ 10% trong số đó bị báo nhầm cũng đã là 98 người, gấp 5 lần 19 người mắc bệnh thật. Đó là "tỉ lệ nền": bỏ qua nó thì sẽ đoán quá cao.
Lưu ý. P(A | B) và P(B | A) thường khác nhau. P(dương | mắc) = 95% nói về độ nhạy của xét nghiệm; P(mắc | dương) ≈ 16% mới trả lời câu hỏi của người nhận kết quả.
Giải đề của bạnDành cho thầy cô
Yêu cầu cần đạt của bài (Chương trình GDPT 2018 môn Toán):
- Nhận biết khái niệm xác suất có điều kiện
- Giải thích ý nghĩa của xác suất có điều kiện trong tình huống quen thuộc
- Mô tả công thức xác suất toàn phần và công thức Bayes qua bảng hai chiều và sơ đồ cây
- Dùng công thức Bayes tính xác suất có điều kiện và vận dụng vào bài toán thực tiễn
- Dùng sơ đồ cây tính xác suất có điều kiện trong bài toán thống kê