Quy hoạch tuyến tính
Miền nghiệm và đường mức: lời giải vốn là hình học.
Kiwi: Bài này là kiến thức lớp mười nhưng hay vào đề. Mình đi cùng bạn khoảng 10 phút.
Câu quy hoạch tuyến tính thường là bài thực tế ở Phần III, có đề hỏi ở Phần I. Phần III có dạng này trong 2/3 đề gần nhất của Bộ (đề chính thức 2025 và 2026).
Bạn sẽ làm được
- Vẽ miền nghiệm của hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn.
- Tìm giá trị lớn nhất của một biểu thức trên miền nghiệm.
- Lập hệ bất phương trình từ một bài toán thực tế.
- Đoán
- Khám phá
- Vì sao
- Luyện
- Tổng kết
Trước khi học, xem Kiwi nhận ra một đề dạng này thế nào: dấu hiệu, khuôn, hướng đi. Đáp số để cuối.
Kiwi nhận dạng đề
Mỗi ngày một tiệm bánh làm x hộp bánh nướng và y hộp bánh dẻo. aMỗi hộp bánh nướng cần 11 giờ làm, 21 kg đường, 32 kg bột. Mỗi hộp bánh dẻo cần 41 giờ làm, 53 kg đường, 61 kg bột. Mỗi ngày tiệm có btối đa 78 giờ làm, 818 kg đường, 914 kg bột. Mỗi hộp bánh nướng lãi 1030 nghìn đồng, mỗi hộp bánh dẻo lãi 1140 nghìn đồng. Tiệm nên làm cbao nhiêu hộp mỗi loại để tổng dtiền lãi lớn nhất, và tiền lãi lớn nhất là bao nhiêu?
Đề thuộc dạng nào?
- Bất phương trình và tối ưu tuyến tính
- Quy hoạch tuyến tính
- Miền nghiệm đa giác
Hai loại sản phẩm dùng chung nguồn lực có giới hạn; viết hệ bất phương trình, vẽ miền nghiệm, so biểu thức lãi tại các đỉnh để tìm giá trị lớn nhất.
- Phần III · Trả lời ngắn · tối đa 0,5 điểm
- Có trong 3/4 kỳ thi của Bộ (2025–2026)
- 2/6 đề thi thử của Sở
Xem dạng này trên bản đồ
Mở bản đồ dạng Toán 12Bất phương trình và tối ưu tuyến tính
Quy hoạch tuyến tính
Lớp 10- Miền nghiệm đa giácĐề này
- Miền nghiệm khác hoặc tìm giá trị nhỏ nhấtChưa có
Vì sao là dạng này?
“Mỗi hộp bánh nướng cần” · Hai loại sản phẩm dùng chung nguồn lựcdấu hiệu chính
Hai loại sản phẩm cùng dùng giờ làm, nguyên liệu hay chỗ chứa; mỗi loại là một ẩn, mỗi nguồn lực là một bất phương trình.
“tối đa” · Giới hạn của nguồn lực
Mỗi giới hạn như không quá, tối đa, ít nhất cho một bất phương trình của hệ.
“bao nhiêu hộp” · Số lượng là số tự nhiên
Số sản phẩm là số tự nhiên nên hai ẩn không âm; đáp án thường đạt tại một đỉnh có tọa độ nguyên.
“tiền lãi lớn nhất” · Đại lượng cần lớn nhất hoặc nhỏ nhất
Đại lượng cần tối ưu là biểu thức bậc nhất theo hai ẩn; giá trị lớn nhất hay nhỏ nhất đạt tại một đỉnh của miền nghiệm.
Không phải: Tối ưu thực tế bằng đạo hàm
Tối ưu bằng đạo hàm có một ẩn và hàm bậc hai, bậc ba theo sản lượng. Quy hoạch tuyến tính có hai ẩn và mọi giới hạn đều bậc nhất.
Không phải: Hệ phương trình bậc nhất ba ẩn
Hệ phương trình có dấu bằng và cho đúng một nghiệm. Bài quy hoạch có giới hạn không quá, tối đa và hỏi giá trị lớn nhất.
Đưa đề về khuôn chuẩn
Bảng nguồn lực và biểu thức lãi
Mỗi cột là một loại sản phẩm, mỗi hàng là một nguồn lực có giới hạn. Đọc bảng thành hệ bất phương trình và biểu thức F cần làm lớn nhất.
- x
- số đơn vị loại thứ nhất
- y
- số đơn vị loại thứ hai
- F
- đại lượng cần làm lớn nhất (tiền lãi, doanh thu)
- a₁= 1
- b₁= 1
- c₁= 8
- a₂= 1
- b₂= 3
- c₂= 18
- a₃= 2
- b₃= 1
- c₃= 14
- p= 30
- q= 40
Hướng đi
Các bước chung của dạng, áp vào đề này.
Bước đầu tiên là gì?
Làm từng bước
Đáp số và kiểm tra
Ví dụ
- Hoành độ một đỉnh của miền nghiệmMột xưởng làm hai loại bánh. Mỗi cặp số (x; y) thỏa hệ bất phương trình x + y ≤ 13; 2x + 3y ≤ 33; 3x + 2y ≤ 33; x ≥ 0; y ≥ 0 là một điểm thuộc miền nghiệm. Miền nghiệm là ngũ giác OABCD, trong đó A nằm trên trục Ox, D nằm trên trục Oy và B kề A. Hoành độ của đỉnh B bằngPhần INhận biết
- Hoành độ một đỉnh của miền nghiệmMột xưởng làm hai loại bóng. Mỗi cặp số (x; y) thỏa hệ bất phương trình 2x + 3y ≤ 24; x + 3y ≤ 18; 2x + y ≤ 20; x ≥ 0; y ≥ 0 là một điểm thuộc miền nghiệm. Miền nghiệm là ngũ giác OABCD, trong đó A nằm trên trục Ox, D nằm trên trục Oy và B kề A. Hoành độ của đỉnh B bằngPhần INhận biết
- Hoành độ một đỉnh của miền nghiệmTrong mặt phẳng tọa độ Oxy, xét bài toán sau. Mỗi cặp số (x; y) thỏa hệ bất phương trình x + y ≤ 8; 2x + 3y ≤ 21; 3x + 2y ≤ 21; x ≥ 0; y ≥ 0 là một điểm thuộc miền nghiệm. Miền nghiệm là ngũ giác OABCD, trong đó A nằm trên trục Ox, D nằm trên trục Oy và B kề A. Hoành độ của đỉnh B bằngPhần INhận biết
- Giá trị lớn nhất của F trên miền nghiệmMột xưởng gốm làm hai loại bình. Xét hệ bất phương trình x + 2y ≤ 15; x + 3y ≤ 21; x + y ≤ 12; x ≥ 0; y ≥ 0 và biểu thức F = 5x + y, trong đó F là tiền lãi. Giá trị lớn nhất của F trên miền nghiệm của hệ bằngPhần IThông hiểu
- Giá trị lớn nhất của F trên miền nghiệmMột nhóm tình nguyện trồng hai loại cây. Xét hệ bất phương trình 2x + 3y ≤ 34; x + 2y ≤ 22; 3x + 2y ≤ 36; x ≥ 0; y ≥ 0 và biểu thức F = x + y, trong đó F là lượng khí hấp thụ. Giá trị lớn nhất của F trên miền nghiệm của hệ bằngPhần IThông hiểu
- Giá trị lớn nhất của F trên miền nghiệmMột xưởng gỗ làm hai loại sản phẩm. Xét hệ bất phương trình x + y ≤ 7; x + 3y ≤ 15; 2x + y ≤ 12; x ≥ 0; y ≥ 0 và biểu thức F = 4x + 6y, trong đó F là tiền lãi. Giá trị lớn nhất của F trên miền nghiệm của hệ bằngPhần IThông hiểu
- Lãi nhiều nhất trong bài toán hai loại sản phẩmMột vận động viên lên lịch hai bài tập. Gọi x, y là số buổi chạy và số buổi bơi; điều kiện về thời gian và sức bền là hệ 2x + y ≤ 16; x + 3y ≤ 33; 3x + y ≤ 21; x ≥ 0; y ≥ 0. Tiền lãi F = 60x + 50y (nghìn đồng). Tiền lãi lớn nhất làPhần IVận dụng
- Lãi nhiều nhất trong bài toán hai loại sản phẩmMột xưởng gỗ làm hai loại sản phẩm. Gọi x, y là số chiếc bàn và số chiếc ghế; điều kiện về gỗ, sơn và giờ công là hệ x + y ≤ 12; x + 3y ≤ 30; 3x + y ≤ 24; x ≥ 0; y ≥ 0. Tiền lãi F = 30x + 60y (nghìn đồng). Tiền lãi lớn nhất làPhần IVận dụng
- Lãi nhiều nhất trong bài toán hai loại sản phẩmTrong mặt phẳng tọa độ Oxy, xét bài toán sau. Gọi x, y là số sản phẩm loại I và số sản phẩm loại II; điều kiện về nguồn lực là hệ 2x + y ≤ 14; x + 2y ≤ 22; 3x + y ≤ 18; x ≥ 0; y ≥ 0. Tiền lãi F = 50x + 40y (nghìn đồng). Tiền lãi lớn nhất làPhần IVận dụng
- Đúng sai về điểm thuộc miền nghiệm và số đỉnhLớp đặt in hai mẫu áo đồng phục. Cho hệ bất phương trình 2x + 3y ≤ 30; x + 3y ≤ 27; 2x + y ≤ 18; x ≥ 0; y ≥ 0.Phần IINhận biết
- Đúng sai về điểm thuộc miền nghiệm và số đỉnhCho bài toán về miền nghiệm như sau. Cho hệ bất phương trình x + 2y ≤ 9; x + 3y ≤ 12; x + y ≤ 8; x ≥ 0; y ≥ 0.Phần IINhận biết
- Đúng sai về điểm thuộc miền nghiệm và số đỉnhMột hộ nông dân trồng hai loại rau trên mảnh vườn. Cho hệ bất phương trình 3x + 2y ≤ 26; x + y ≤ 12; 2x + y ≤ 16; x ≥ 0; y ≥ 0.Phần IINhận biết
- Đúng sai về điểm thuộc miền nghiệm, đỉnh và giá trị lớn nhất của FMột nhà máy pha hai loại phân bón. Cho hệ bất phương trình x + y ≤ 10; x + 2y ≤ 14; 3x + 2y ≤ 27; x ≥ 0; y ≥ 0 và biểu thức F = 3x + y, trong đó F là tiền lãi.Phần IIThông hiểu
- Đúng sai về điểm thuộc miền nghiệm, đỉnh và giá trị lớn nhất của FMột hộ nông dân trồng hai loại rau trên mảnh vườn. Cho hệ bất phương trình x + y ≤ 6; x + 3y ≤ 12; 2x + y ≤ 10; x ≥ 0; y ≥ 0 và biểu thức F = 3x + 4y, trong đó F là tiền lãi.Phần IIThông hiểu
- Đúng sai về điểm thuộc miền nghiệm, đỉnh và giá trị lớn nhất của FMột vận động viên lên lịch hai bài tập. Cho hệ bất phương trình x + y ≤ 10; 2x + 3y ≤ 27; 3x + 2y ≤ 27; x ≥ 0; y ≥ 0 và biểu thức F = 6x + y, trong đó F là điểm thể lực.Phần IIThông hiểu
- Giá trị lớn nhất của biểu thức trên miền nghiệm (trả lời ngắn)Trong một mô hình giả định, chuyên gia dinh dưỡng phối hai loại thực phẩm. Tìm giá trị lớn nhất của biểu thức F = 6x + 2y trên miền nghiệm của hệ bất phương trình x + y ≤ 10; 2x + 3y ≤ 27; 3x + 2y ≤ 27; x ≥ 0; y ≥ 0.Phần IIINhận biết
- Giá trị lớn nhất của biểu thức trên miền nghiệm (trả lời ngắn)Gian hàng hội chợ của lớp làm hai loại quà lưu niệm. Tìm giá trị lớn nhất của biểu thức F = 3x + 5y trên miền nghiệm của hệ bất phương trình 3x + 2y ≤ 29; x + 3y ≤ 33; 2x + y ≤ 18; x ≥ 0; y ≥ 0.Phần IIINhận biết
- Giá trị lớn nhất của biểu thức trên miền nghiệm (trả lời ngắn)Một nhóm tình nguyện trồng hai loại cây. Tìm giá trị lớn nhất của biểu thức F = 6x + 4y trên miền nghiệm của hệ bất phương trình x + 2y ≤ 12; x + 3y ≤ 15; 2x + y ≤ 18; x ≥ 0; y ≥ 0.Phần IIINhận biết
- Tiền lãi lớn nhất (trả lời ngắn)Một công ty du lịch thuê hai loại xe. Gọi x, y là số xe loại I và số xe loại II; điều kiện về ngân sách và số tài xế là hệ x + y ≤ 11; x + 2y ≤ 20; 3x + 2y ≤ 27; x ≥ 0; y ≥ 0. Tiền lãi F = 80x + 50y (nghìn đồng). Tiền lãi lớn nhất là bao nhiêu nghìn đồng?Phần IIIThông hiểu
- Tiền lãi lớn nhất (trả lời ngắn)Một cửa hàng đặc sản đóng hai loại hộp quà. Gọi x, y là số hộp mứt và số hộp trà; điều kiện về nguyên liệu và giờ đóng gói là hệ x + y ≤ 14; x + 2y ≤ 24; 3x + y ≤ 24; x ≥ 0; y ≥ 0. Tiền lãi F = 50x + 80y (nghìn đồng). Tiền lãi lớn nhất là bao nhiêu nghìn đồng?Phần IIIThông hiểu
- Tiền lãi lớn nhất (trả lời ngắn)Thư viện trường đóng hai loại kệ sách. Gọi x, y là số kệ loại I và số kệ loại II; điều kiện về gỗ và giờ công là hệ x + 2y ≤ 10; x + 3y ≤ 12; x + y ≤ 9; x ≥ 0; y ≥ 0. Tiền lãi F = 100x + 40y (nghìn đồng). Tiền lãi lớn nhất là bao nhiêu nghìn đồng?Phần IIIThông hiểu
- Diện tích miền nghiệm (trả lời ngắn)Một gia đình chọn hai loại thực phẩm cho bữa ăn. Mỗi cặp số (x; y) thỏa hệ bất phương trình x + y ≤ 13; x + 2y ≤ 24; 3x + y ≤ 21; x ≥ 0; y ≥ 0 là một điểm thuộc miền nghiệm. Tính diện tích miền nghiệm (làm tròn đến hàng phần mười).Phần IIIVận dụng
- Diện tích miền nghiệm (trả lời ngắn)Một hộ nông dân trồng hai loại rau trên mảnh vườn. Mỗi cặp số (x; y) thỏa hệ bất phương trình x + y ≤ 10; 2x + 3y ≤ 27; 3x + 2y ≤ 27; x ≥ 0; y ≥ 0 là một điểm thuộc miền nghiệm. Tính diện tích miền nghiệm (làm tròn đến hàng phần mười).Phần IIIVận dụng
- Diện tích miền nghiệm (trả lời ngắn)Một gia đình chọn hai loại thực phẩm cho bữa ăn. Mỗi cặp số (x; y) thỏa hệ bất phương trình 2x + 3y ≤ 27; x + 2y ≤ 16; 3x + y ≤ 30; x ≥ 0; y ≥ 0 là một điểm thuộc miền nghiệm. Tính diện tích miền nghiệm (làm tròn đến hàng phần mười).Phần IIIVận dụng
Đọc thêm: miền nghiệm và đường mức
Miền nghiệm của một bất phương trình. Đường thẳng ax + by = c chia mặt phẳng thành hai nửa. Thay một điểm không nằm trên đường, thường là gốc O, để biết nửa nào thỏa mãn bất phương trình.
Miền nghiệm của hệ. Miền nghiệm của hệ là phần chung của các nửa mặt phẳng. Khi có thêm điều kiện số lượng không âm, miền thường là một đa giác.
Vì sao giá trị lớn nhất ở một đỉnh. Các điểm cho cùng một giá trị của F = ax + by nằm trên một đường thẳng, gọi là đường mức. Tăng F thì đường mức trượt song song. Chỗ cuối cùng nó chạm miền là một đỉnh, hoặc cả một cạnh nếu đường mức song song với cạnh đó.
Trong đề thi. Đề thường cho hai loại sản phẩm, vài loại nguyên liệu có hạn, hỏi số tiền lớn nhất hoặc chi phí nhỏ nhất. Bài chi phí nhỏ nhất làm tương tự, chỉ khác là miền nằm phía xa gốc O.
Dành cho thầy cô
Yêu cầu cần đạt của bài (Chương trình GDPT 2018 môn Toán):
- Biểu diễn miền nghiệm của hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn trên mặt phẳng tọa độ
- Tìm giá trị lớn nhất, nhỏ nhất của biểu thức F = ax + by trên miền nghiệm là một đa giác
- Lập hệ bất phương trình từ bài toán thực tiễn và dùng quy hoạch tuyến tính để tìm phương án tốt nhất