Đường thẳng, mặt cầu và chuyển động
Đường bay của drone có cắt vành đai radar không?
Kiwi: Câu Oxyz thực tế có trong Phần II các đề gần đây. Mình đi cùng bạn khoảng 12 phút.
Phần II, câu Oxyz thực tế, tối đa 1 điểm. Có trong 3/3 đề gần nhất của Bộ, gồm đề chính thức và đề minh họa (2025–2026).
Bạn sẽ làm được
- Viết vị trí vật bay thẳng đều dưới dạng M(t) = A + t·u.
- Tìm lúc vật vào và ra khỏi một mặt cầu.
- Tính thời gian, quãng đường trong vùng và khoảng cách nhỏ nhất.
- Đoán
- Khám phá
- Vì sao
- Luyện
- Tổng kết
Trước khi học, xem Kiwi nhận ra một đề dạng này thế nào: dấu hiệu, khuôn, hướng đi. Đáp số để cuối.
Kiwi nhận dạng đề
Trong không gian aOxyz, một trạm bradar đặt tại cI1(0; 0; 0) phát hiện được mọi vật cách trạm dkhông quá 27 đơn vị dài. Một emáy bay không người lái cất cánh từ A3(10; 2; 0), fbay gthẳng đều, mỗi phút dời theo vectơ u = 4(−4; 0; 3). Máy bay ở trong vùng phủ của radar trong bao nhiêu phút?
Đề thuộc dạng nào?
- Phương pháp tọa độ trong không gian
- Oxyz thực tế, vật chuyển động thẳng
- Vật bay thẳng qua vùng phủ sóng hình cầu
Một vật đi thẳng trong hệ tọa độ Oxyz, vùng theo dõi là hình cầu; hỏi lúc vào, lúc ra, thời gian ở trong vùng hay khoảng cách gần nhất.
- Phần II · Đúng/Sai · tối đa 1 điểm
- Có trong 4/4 kỳ thi của Bộ (2025–2026)
- 4/6 đề thi thử của Sở
Xem dạng này trên bản đồ
Mở bản đồ dạng Toán 12Phương pháp tọa độ trong không gian
Phương trình mặt phẳng
- Vectơ pháp tuyếnChưa có
Phương trình đường thẳng
- Vectơ chỉ phươngChưa có
- Góc và vị trí tương đốiChưa có
Phương trình mặt cầu
- TâmChưa có
Oxyz thực tế, vật chuyển động thẳng
- Vật bay thẳng qua vùng phủ sóng hình cầuĐề này
- Bài thực tế khác trong hệ tọa độChưa có
Vì sao là dạng này?
“Oxyz” · Bối cảnh đặt trong hệ tọa độ Oxyz
Vị trí là điểm có ba tọa độ, đường đi là đường thẳng, vùng là hình cầu. Mọi tính toán làm bằng tọa độ.
“radar” · Vùng theo dõi hình cầu quanh một tâm
Vùng theo dõi gồm các điểm cách tâm không quá bán kính, tức một khối cầu. Ở trong vùng nghĩa là khoảng cách tới tâm không quá bán kính.
“I(0; 0; 0)” · Điểm cho bằng ba tọa độ
Điểm xuất phát, điểm đến, tâm vùng đều cho bằng tọa độ. Hiệu hai điểm cho vectơ chỉ phương của đường đi.
“không quá” · Mặt cầu, bán kính
Biên của vùng là mặt cầu tâm I bán kính R. Điểm M ở trong vùng khi IM không quá R.
“máy bay không người lái” · Vật coi như một điểm
Vật được coi như một điểm nên vị trí của nó là một điểm M(t) trên đường thẳng.
“bay thẳng” · Vật đi theo đường thẳngdấu hiệu chính
Vật đi thẳng nên vị trí theo thời gian là phương trình tham số của một đường thẳng.
“thẳng đều” · Vị trí thay đổi theo thời gian
Mỗi đơn vị thời gian vật dời một vectơ cố định. Thời gian là tham số t của đường thẳng.
Không phải: Phương trình đường thẳng
Bài đường thẳng thuần hỏi phương trình, vị trí tương đối, góc. Dạng này có vật chuyển động qua một vùng hình cầu và hỏi thời gian, vị trí thực tế.
Không phải: Phương trình mặt cầu
Bài mặt cầu thuần hỏi tâm, bán kính, phương trình mặt cầu. Dạng này có thêm một vật đi thẳng xuyên qua mặt cầu theo thời gian.
Không phải: Phương trình mặt phẳng
Bài mặt phẳng hỏi phương trình mặt phẳng, vectơ pháp tuyến. Dạng này hỏi đường đi của vật và vùng hình cầu.
Không phải: Tích phân là lượng tích lũy
Bài tích lũy chỉ có tốc độ theo thời gian, không có tọa độ trong không gian. Dạng này đặt vật trong hệ tọa độ Oxyz.
Đưa đề về khuôn chuẩn
Đường bay và vùng hình cầu
Đặt điểm xuất phát A, vectơ dời mỗi đơn vị thời gian u, tâm I và bán kính R của vùng. Vị trí lúc t là M(t) bằng A cộng t nhân u.
- t
- thời gian tính từ lúc xuất phát
- M(t)
- vị trí của vật lúc t, M(t) = A + t·u
- I, R
- tâm và bán kính của vùng theo dõi
- I= (0; 0; 0)
- R= 7
- A= (10; 2; 0)
- u= (−4; 0; 3)
Hướng đi
Các bước chung của dạng, áp vào đề này.
Bước đầu tiên là gì?
Làm từng bước
Đáp số và kiểm tra
Ví dụ
- Thời điểm vật gần trạm nhấtTrạm trọng tài trên mặt hồ đặt tại I(0; 0; 2), quan sát được mọi vật cách trạm không quá 7 đơn vị dài. Một máy quay trên không bay thẳng đều, sau t phút ở M(t) với x = −10 + 4t; y = 2; z = 2 + 3t. Vật gần trạm nhất tại thời điểm t bằngPhần INhận biết
- Thời điểm vật gần trạm nhấtMột đài quan sát chim di cư đặt tại I(0; 0; 0), quan sát được mọi vật cách trạm không quá 7 đơn vị dài. Một đàn chim bay thẳng đều, sau t phút ở M(t) với x = 10 − 4t; y = 3; z = 3t. Vật gần trạm nhất tại thời điểm t bằngPhần INhận biết
- Thời điểm vật gần trạm nhấtCảm biến an toàn của một xưởng lắp ráp đặt tại I(0; 0; 2), nhận biết được mọi vật cách trạm không quá 5 đơn vị dài. Một cánh tay robot treo bay thẳng đều, sau t phút ở M(t) với x = −8 + 4t; y = 3; z = 3t. Vật gần trạm nhất tại thời điểm t bằngPhần INhận biết
- Thời gian vật ở trong vùng phủ hình cầuMột bộ phát wifi trong nhà kho đặt tại I(−1; 1; 1), phủ sóng tới mọi vật cách trạm không quá 7 đơn vị dài. Một robot kiểm kho bay thẳng đều, sau t phút ở M(t) với x = 9 − 4t; y = 1 − 3t; z = 3. Vật đó ở trong vùng phủ bao nhiêu phút?Phần IThông hiểu
- Thời gian vật ở trong vùng phủ hình cầuTrạm thu của câu lạc bộ khoa học đặt tại I(0; 0; 0), thu được tín hiệu của mọi vật cách trạm không quá 7 đơn vị dài. Một tên lửa nước bay thẳng đều, sau t phút ở M(t) với x = −10 + 4t; y = −2; z = 3t. Vật đó ở trong vùng phủ bao nhiêu phút?Phần IThông hiểu
- Thời gian vật ở trong vùng phủ hình cầuMột bộ phát wifi trong nhà kho đặt tại I(2; 1; 0), phủ sóng tới mọi vật cách trạm không quá 5 đơn vị dài. Một robot kiểm kho bay thẳng đều, sau t phút ở M(t) với x = 10 − 4t; y = 7 − 3t; z = 3. Vật đó ở trong vùng phủ bao nhiêu phút?Phần IThông hiểu
- Thời điểm vật bắt đầu vào vùng phủTrạm thu của câu lạc bộ khoa học đặt tại I(0; 0; 0), thu được tín hiệu của mọi vật cách trạm không quá 7 đơn vị dài. Một tên lửa nước bay thẳng đều, sau t phút ở M(t) với x = 10 − 4t; y = −3; z = 3t. Vật đó bắt đầu vào vùng phủ sau bao nhiêu phút?Phần IVận dụng
- Thời điểm vật bắt đầu vào vùng phủTrong một mô hình giả định, trạm cứu hộ đặt tại I(0; 0; 0), liên lạc được với mọi vật cách trạm không quá 4 đơn vị dài. Một thiết bị bay chở túi cứu thương bay thẳng đều, sau t phút ở M(t) với x = 8 − 4t; y = 3 − 3t; z = 0. Vật đó bắt đầu vào vùng phủ sau bao nhiêu phút?Phần IVận dụng
- Thời điểm vật bắt đầu vào vùng phủMột ăng-ten thu tín hiệu đặt tại I(1; 2; 0), thu được tín hiệu của mọi vật cách trạm không quá 5 đơn vị dài. Một khinh khí cầu bay thẳng đều, sau t phút ở M(t) với x = 10 − 4t; y = 5 − 3t; z = 0. Vật đó bắt đầu vào vùng phủ sau bao nhiêu phút?Phần IVận dụng
- Đúng sai về mặt cầu biên, lúc vào, điểm vào và khoảng cách gần nhấtTrong không gian Oxyz, một kính thiên văn mô phỏng đặt tại I(1; 2; 0), quan sát được mọi vật cách trạm không quá 5 đơn vị dài. Một vật thể lạ bay thẳng đều, sau t phút ở vị trí M(t) với x = 9 − 4t; y = 8 − 3t; z = 3.Phần IIThông hiểu
- Đúng sai về mặt cầu biên, lúc vào, điểm vào và khoảng cách gần nhấtTrong không gian Oxyz, một trạm phát đặt tại I(2; 1; 0), phủ sóng tới mọi vật cách trạm không quá 7 đơn vị dài. Một mô hình khí cầu bay thẳng đều, sau t phút ở vị trí M(t) với x = −10 + 3t; y = 10 − 4t; z = 0.Phần IIThông hiểu
- Đúng sai về mặt cầu biên, lúc vào, điểm vào và khoảng cách gần nhấtTrong không gian Oxyz, một trạm phát đặt tại I(2; 1; 0), phủ sóng tới mọi vật cách trạm không quá 6 đơn vị dài. Một mô hình khí cầu bay thẳng đều, sau t phút ở vị trí M(t) với x = −9 + 3t; y = 9 − 4t; z = 2.Phần IIThông hiểu
- Đúng sai về thời gian trong vùng phủ, lúc ra và quãng đườngTrong không gian Oxyz, một trạm quan trắc không khí đặt tại I(1; 2; 0), đo được mọi vật cách trạm không quá 5 đơn vị dài. Một đám bụi mô phỏng bay thẳng đều, sau t phút ở vị trí M(t) với x = 8 − 4t; y = 9 − 3t; z = 0.Phần IIVận dụng
- Đúng sai về thời gian trong vùng phủ, lúc ra và quãng đườngTrong không gian Oxyz, một trạm khí tượng đặt tại I(−1; 1; 1), đo được mọi vật cách trạm không quá 4 đơn vị dài. Một bóng thám không bay thẳng đều, sau t phút ở vị trí M(t) với x = −3 + 3t; y = 9 − 4t; z = 1.Phần IIVận dụng
- Đúng sai về thời gian trong vùng phủ, lúc ra và quãng đườngTrong không gian Oxyz, một trạm quan trắc không khí đặt tại I(0; 0; 2), đo được mọi vật cách trạm không quá 7 đơn vị dài. Một đám bụi mô phỏng bay thẳng đều, sau t phút ở vị trí M(t) với x = 3; y = −10 + 4t; z = 2 + 3t.Phần IIVận dụng
- Thời gian vật ở trong vùng phủ (trả lời ngắn)Bộ điều khiển của một nhà kho tự động đặt tại I(1; 2; 0), điều khiển được mọi vật cách trạm không quá 5 đơn vị dài. Một robot vận chuyển bay thẳng đều, sau t phút ở M(t) với x = −5 + 3t; y = 10 − 4t; z = 0. Vật đó ở trong vùng phủ bao nhiêu phút?Phần IIINhận biết
- Thời gian vật ở trong vùng phủ (trả lời ngắn)Một đèn chiếu trên sân khấu ngoài trời đặt tại I(−1; 1; 1), chiếu sáng tới mọi vật cách trạm không quá 4 đơn vị dài. Một thiết bị quay phim bay thẳng đều, sau t phút ở M(t) với x = −4 + 3t; y = 9 − 4t; z = 1. Vật đó ở trong vùng phủ bao nhiêu phút?Phần IIINhận biết
- Thời gian vật ở trong vùng phủ (trả lời ngắn)Trong bài thực hành, một trạm phát đặt tại I(0; 0; 2), phủ sóng tới mọi vật cách trạm không quá 5 đơn vị dài. Một mô hình khí cầu bay thẳng đều, sau t phút ở M(t) với x = −8 + 4t; y = −3; z = 3t. Vật đó ở trong vùng phủ bao nhiêu phút?Phần IIINhận biết
- Quãng đường vật đi trong vùng phủ, đổi ra mét (trả lời ngắn)Trong bài thực hành, một trạm phát đặt tại I(0; 0; 2), phủ sóng tới mọi vật cách trạm không quá 4 đơn vị dài, mỗi đơn vị ứng với 50 m. Một mô hình khí cầu bay thẳng đều, sau t phút ở M(t) với x = 4 − 4t; y = 7 − 3t; z = 2. Trong vùng phủ, vật bay được bao nhiêu mét?Phần IIIThông hiểu
- Quãng đường vật đi trong vùng phủ, đổi ra mét (trả lời ngắn)Trạm điều khiển màn trình diễn đặt tại I(0; 0; 2), điều khiển được mọi vật cách trạm không quá 7 đơn vị dài, mỗi đơn vị ứng với 10 m. Một thiết bị bay trình diễn bay thẳng đều, sau t phút ở M(t) với x = −10 + 4t; y = −2; z = 2 + 3t. Trong vùng phủ, vật bay được bao nhiêu mét?Phần IIIThông hiểu
- Quãng đường vật đi trong vùng phủ, đổi ra mét (trả lời ngắn)Trạm hỗ trợ dù lượn đặt tại I(0; 0; 2), liên lạc được với mọi vật cách trạm không quá 7 đơn vị dài, mỗi đơn vị ứng với 20 m. Một vận động viên dù lượn bay thẳng đều, sau t phút ở M(t) với x = −3; y = −10 + 4t; z = 2 + 3t. Trong vùng phủ, vật bay được bao nhiêu mét?Phần IIIThông hiểu
- Thời điểm vật ra khỏi vùng phủ (trả lời ngắn)Hệ thống cảm biến của một sân vận động đặt tại I(1; 2; 0), ghi nhận được mọi vật cách trạm không quá 5 đơn vị dài. Một quả bóng khí bay thẳng đều, sau t phút ở M(t) với x = 9 − 4t; y = 5 − 3t; z = 3. Sau bao nhiêu phút kể từ lúc xuất phát thì vật ra khỏi vùng phủ?Phần IIIVận dụng
- Thời điểm vật ra khỏi vùng phủ (trả lời ngắn)Một loa phát thanh đặt tại I(1; 2; 0), nghe rõ được ở mọi vật cách trạm không quá 5 đơn vị dài. Một quả bóng khí bay thẳng đều, sau t phút ở M(t) với x = 8 − 4t; y = 9 − 3t; z = 0. Sau bao nhiêu phút kể từ lúc xuất phát thì vật ra khỏi vùng phủ?Phần IIIVận dụng
- Thời điểm vật ra khỏi vùng phủ (trả lời ngắn)Một đài quan sát chim di cư đặt tại I(0; 0; 0), quan sát được mọi vật cách trạm không quá 7 đơn vị dài. Một đàn chim bay thẳng đều, sau t phút ở M(t) với x = 10 − 4t; y = 1 − 3t; z = 3. Sau bao nhiêu phút kể từ lúc xuất phát thì vật ra khỏi vùng phủ?Phần IIIVận dụng
Đọc thêm: đường thẳng, mặt cầu và chuyển động
Vị trí theo thời gian. Vật đi thẳng đều từ A, mỗi đơn vị thời gian dời vectơ u, thì vị trí lúc t là M(t) = A + t·u. Đây chính là phương trình tham số của đường thẳng qua A, có vectơ chỉ phương u.
Vào và ra một mặt cầu. Vật ở trong khối cầu tâm I bán kính R khi IM không quá R. Thế tọa độ của M(t) vào phương trình mặt cầu, ta được một phương trình bậc hai theo t. Hai nghiệm là lúc vào và lúc ra.
Lúc gần nhất. Bình phương khoảng cách IM là một hàm bậc hai theo t, nhỏ nhất tại đỉnh parabol. Đỉnh nằm chính giữa hai nghiệm, nên lúc gần nhất là trung bình cộng của lúc vào và lúc ra.
Khoảng cách từ điểm tới đường thẳng. Khoảng cách nhỏ nhất bằng khoảng cách từ I tới đường bay, tính được bằng tích có hướng: độ dài của IA × u chia cho độ dài của u. Trong bài là 2√10.
Dành cho thầy cô
Yêu cầu cần đạt của bài (Chương trình GDPT 2018 môn Toán):
- Nhận biết phương trình tổng quát của mặt phẳng
- Lập phương trình mặt phẳng khi biết điểm và vectơ pháp tuyến, điểm và cặp vectơ chỉ phương, hoặc ba điểm
- Nhận biết phương trình chính tắc, tham số và vectơ chỉ phương của đường thẳng
- Lập phương trình đường thẳng khi biết điểm và vectơ chỉ phương, hoặc hai điểm
- Vận dụng phương trình đường thẳng vào bài toán thực tiễn
- Nhận biết phương trình mặt cầu
- Xác định tâm và bán kính mặt cầu từ phương trình
- Lập phương trình mặt cầu khi biết tâm và bán kính
- Vận dụng phương trình mặt cầu vào bài toán thực tiễn